آرشیو مقـالات
يكشنبه 27 مرداد 1392 نقش گروه 44 توپخانۀ نزاجا در دفاع مقدس

سرزمين كهن ايران تاريخ پرحادثه‏اي را پشت سر گذاشته كه از تغيير و تحولّات نيز مستثني نبوده و روزگاراني را با شرايط غيرِ يكسان تلخ و شيرين و توأم با كسب افتخاراتي غرورآفرين از زمان حملۀ اَفاغنه و اشغال پايتخت بوسيلۀ قواي متّفقين و همچنين سابقۀ مردم اين مرز و بوم در دفاع مظلومانۀ هشت ساله در برابر ارتش عراق را با كسب كارنامه‏اي بس درخشان پيش روي خود داشته است كه به رغم تجهيزات فراوان و پيشرفتۀ ارتش عراق و برخورداري از حمايت همه جانبۀ كشورهاي به ظاهر ابر قدرت و بزرگ دنيا اين تحولّات فرضيۀ هويّت ملّي ايرانيان، متأثر از فطرت الهي و الگوهاي عاشورائي آنان را در اذهان همواره زنده و خاطرشان را در سراسر جهان شريف و عزيز گردانده است.
توپوگرافي و شرايط اقليمي كشور ج.ا.ا، پراكندگي و وسعت زمين‏هاي هم سطح و غير همسطح و ارتفاعات موجود در آن موجب مي‏گردد تا در هر زماني هنگام وجود تهديدات اعم از زميني و هوايي با استفادۀ بهينه از امكانات و تجهيزات پدافندي و تقويت زنجيره‏اي آن جهت حفاظت فيزيكي از امكانات و تجهيزات موجود و دور نمودن هرگونه تهديدات زميني و هوايي همواره از كليّۀ امكانات پدافندي شامل راداري، زمين به هوا و توپخانه‏هاي زميني و غيره در راستاي پشتيباني آتش و تقويت نيروهاي آفندي و همچنين حراست از اراضي و مرزهاي كشورمان در همۀ صحنه‏هاي درگيري دشمن با نيروهاي خودي به نحو شايسته، بهره‏برداري مطلوب نمايد.
" گروه 44 توپخانۀ ارتش جمهوري اسلامي ايران" مفتخر است كه در جهت انجام رسالت و مأموريت خود در طول هشت سال دفاع مقدّس و مقاومت بي نظيركه بيش از يكصد عمليات آفندي و پدافندي توسط يگانهاي مانوري نزاجا را با پشيتباني آتش يگانهاي گروه حمايت نموده است و موفّق به بيرون راندن ارتش متجاوز عراق از مناطق اشغالي ميهن اسلامي با سرافرازي و سر بلندي گرديده است و تهاجم وحشيانۀ ارتش عراق به مردمي كه تازه انقلابشان به پيروزي رسيده بود، با هدف ساقط كردن حكومت تازه تأسيس جمهوري اسلامي، تجزيۀ خوزستان و حداقل جداكردن خرمشهر و آبادان از اين سرزمين، نه تنها به جائي نرسد بلكه مقاومت جانانه و مظلومانۀ اين ملّت در برابر متجاوز، سرمشق ساير ملّت‏هاي ستمديدۀ دنيا گردد. 


" گروه 44 توپخانۀ آجا " داراي زيرمجموعه‏هايي شامل آتشبار مستقل موشكي 824، گردان374 كاتيوشا، گردان311 توپخانه و گردان 332 توپخانه مي‏باشد كه اين گردان به نوبۀ خود داراي چندين آتشبار است.
آتشبار مستقل موشكي 824
در پي حملات موشكي رژيم بعثي عراق بر عليه شهر هاي ايران به فرمان مقام معظّم رهبري حضرت آيت‏الله‏عُظمي‏خامنه‏اي  كه در آن زمان رياست جمهوري را عهده‏دار بودند، دستور مقابله به مثل (به جز شهرهاي مذهبي) اعلام شد. درپي اين فرمان ارتش دستور تأمين يگانهاي موشكي را به كليۀ يگانها ابلاغ نمود. گردان 374 كاتيوشا اقدام به تشكيل واحد موشكي عقاب نمود. اين واحد در طول سالهاي 65 به بعد فعاليّت خود را با يك آتشبار موشكي آغاز كرد .
در سال 1367 واحد موشكي عقاب گردان 374 كاتيوشا از اين گردان جدا شده و به آتشبار مستقل موشكي 824 تغيير نام داد. هم اكنون اين آتشبار يكي از فعّال‏ترين آتشبارهاي موشكي گروه 44 توپخانۀ نزاجا مي‏باشد.
گردان 374 كاتيوشا
فعاليّت‏هاي گردان 374 كاتيوشا پس از پيروزي انقلاب اسلامي در سال 1358خورشيدي تهاجمات مرزي توسط رژيم بعث عراق بر عليه ايران اسلامي قوّت گرفت وعوامل صدامي هر روز و بامداد از خاك مقدّس جمهوري اسلامي ايران را مورد تاخت و تاز قرار مي‏دادند و مردم حاشيۀ مرزي از تجاوزات آنها در امان نبودند. در اين زمان بود كه بايد جلوي اين تجاوزات به ايران گرفته مي‏شد. در اين موقع امريه‏اي ازطرف نزاجا به گروه44 توپخانۀ اصفهان ابلاغ گرديد كه براي جلوگيري از تهاجمات مرزي عراق يك گردان توپخانۀ تجهيز و به مرز قبلي كشور اعزام كند. سرانجام در تاريخ 15/3/59 يك آتشبار كاتيوشا تشكيل و به منطقه سرپل ذهاب اعزام گرديد. فعاليّت‏هاي گردان در تاريخ 31/6/1359خورشيدي آغاز شد. در همين هنگام يك آتشبار ديگر از گردان 374كاتيوشا به منطقۀعملياتي قصرشيرين اعزام گرديد. اعضاي اين آتشبار را پرسنل قديمي اين گردان تشكيل مي‏دادند. از پرسنل زحمت‏كش اين آتشبار مي‏توان شهيد هوشنگ قويدل را نام برد. در اين زمان همين آتشبار توانست پادگان ابوذر سرپل ذهاب را از سقوط حتمي نجات دهد. سيزده روز پس از شروع جنگ تحميلي در تاريخ 13/7/1359در منطقه عملياتي سرپل ذهاب– قصرشيرين فرماندهي اين آتشبارجناب سرگرد غلام حسين عابديان به شهادت رسيد و چندين تن نيز زخمي و مجروح شدند.                                                                        
فعاليّت گردان در سال 1360
در اين سال هم زمان با شدت يافتن جنگ اين گردان2 آتشبار تجهيز و يك آتشبار را به منطقه عملياتي مريوان ويكي ديگر را به منطقه عملياتي آبادان اعزام نمود كه آتشبارهاي مربوطه هر كدام در چندين عمليات شركت داشتند:
1- در تاريخ 15/2/1360عمليات پيروزمندانه‏اي در محور عملياتي سرپل ذهاب در ارتفاعات بازي درازانجام شد كه منجر به آزادسازي تنگه حاجيان– دشت ديره وشكستن محاصرۀ گيلان غرب گرديد. در اين عمليات آتشبار دوم گردان 374 كاتيوشا حضور داشت ويكي از سربازان اين گردان به نام طيب قلي‏زاده به شهادت رسيد.
2- در تاريخ 13/5/1360عمليات ديگري با نام محمد رسول الله در منطقه عملياتي  پاوه آغاز شد كه در آن ارتفاعاتي از اين منطقه آزاد شد. در اين عمليات گردان 374كاتيوشا حضور داشت. همچنين دراين عمليات ارتفاعات شمشير و طويه و شهر نوسود آزاد شد.

3- در آذرماه 1360عمليات ديگري به نام مسلم بن عقيل در محور عملياتي سومار انجام شد و در اين عمليات ارتفاعات 402 كه مشرف به شهر مندلي عراق بود، آزاد شد و هدايت اين عمليات را قرارگاه ابوالفضل بر عهده داشت. دراين عمليات آتشبار يكم گردان374 كاتيوشا حضور فعّالانه داشت.
فعاليّت گردان در سال 1361
1- در تاريخ 2/1/1361 عمليات پيروزمندانه‏اي به نام فتح المبين در محورهاي عملياتي منطقۀ غرب شوش و دزفول انجام شد. در اين عمليات ارتفاعات رادار و سايت هاي دزفول و پادگان عين خوش– دشت عباس– ارتفاعات ميشل داغ و منطقۀ رقابيه آزاد گرديد. همچنين 65% از ماشينهاي جنگي دشمن منهدم و25000 نفر از نيروهاي دشمن كشته و زخمي شدند. در اين عمليات آتش بار سوم گردان 374 كاتيوشا شركت گسترده داشت .
2- گردان 374 كاتيوشا در اين سال در چندين عمليات تدافعي و پاسداري وجلوگيري از نفوذ دشمن به خاك مقدّس ج.ا.ا در محورهاي عملياتي مريوان– پاوه– نوسود- سرپل ذهاب- قصرشيرين-گيلان‏غرب– سومار– آبادان و محورهاي عملياتي جنوب به طور دائمي و شبانه‏روزي شركت داشت. در اين راه مقدّس چندين نفر مجروح و زخمي شدند.
فعاليّت گردان در سال 1362
1- در تاريخ 27/7/1362عملياتي به نام والفجر 4 در مناطق عملياتي مريوان– پانه و پاوه صورت گرفت. در اين عمليات بيش از 700 كيلومتر مربع از خاك مقدّس كشورعزيزمان توسط رزمندگان آزاد شد و شهر طويلۀ عراق از نوع بندگه صدام آزاد شد و پادگان گرمك كه براي رژيم بعثي وكومله و دمكرات بسيار مهّم بود، فتح شد و بيش از16700نفر از نيروهاي بعثي كشته و زخمي شده و به ماشينهاي دشمن ضربات سختي وارد شد. دراين عمليات آتشبار سوم گردان 374كاتيوشا شركت فعّالانه‏اي داشت. 
2- اين گردان درچندين عمليات تدافعي شركت داشت و همچنين در اين سال آتشبار سوم اين گردان در محور عملياتي سومار– نفت شهر و آتشبار يكم در محور عملياتي سرپل ذهاب– قصرشيرين وآتشبار دوم از اين گردان در محور عملياتي ميمك-صالح آباد مهران حضور داشت. در اين سال سرباز يونس كوهي در سومار به شهادت رسيد.
فعاليّت گردان در سال 1363
در اين سال در منطقۀ عملياتي ميمك توسط رزمندگان اسلام (سپاه- بسيج– ارتش) با پشتيباني نيروهاي زرهي و پياده و آتش مداوم توپخانه و نيروي هوايي توان رزمي خود را به نمايش گذاشتند. در اين عمليات كه منجر به آزادسازي تپّۀ شهداي ميمك– دشت حلاله– پاسگاه سنگي گرديد، گردان 374كاتيوشا نقش اساسي و آتشهاي پشتيباني را بر عهده داشت. گردان 374كاتيوشا همدوش با ساير نيروها با تلاش‏هاي مداوم خود در محورهاي عملياتي سومار با توجّه به اهميّريالت تپّه‏هاي 402 وكله قندي و درّۀ سام و اپاكه كه اين مناطق استراتژيك كه مشرف به شهر مندلي وسومار بود از هرگونه تحرّك نيروهاي بعثي با شدّت جلوگيري مي‏كردند.
فعاليّت گردان در سال 1364
همزمان با ادامۀ جنگ در محورهاي سرپل ذهاب– پاوه– جوانرود عملياتي براي آزادسازي ارتفاعات كليدي شاخ شميران وارتفاعات بمو كه به مدّت 7 سال در تصرف و اشغال ضد انقلابيون داخلي و گروههاي چپ‏گرا با پشتيباني نيروهاي مزدور عراق بود عمليات:1- ظفر2 به وقوع پيوست. در اين عمليات بسيج وسپاه با همكاري آجا و آتش مداوم  توپخانه و پشتيباني هوانيروز موفّق به تصرّف در آوردن و آزاد نمودن ارتفاعات حساس مذكور گرديدند .
در اين عمليات آتشبار يكم گردان 374كاتيوشا در چهار نقطه متفاوت نقش مهمّي ايفاء مي‏كرد.


2- درتاريخ 10/11/1364از طريق قرارگاه عملياتي غرب كشور به آتشبار يكم گردان 374كاتيوشا جهت پوشش در منطقه عملياتي سرپل ذهاب– قصرشيرين دو قبضه از جنگ افزارهاي خود را به منطقه كردئوباويسي اعزام دارد. با شناسايي قبلي در منطقه‏اي به نام مله دزگه در تاريخ 11/11/64 تعداد دو قبضه مذكور با پرسنل جديد در موقعيت جديد اشغال موضع نمودند. براي تكميل مواضع خود احتياج به يك سري اقدامات  تكنيكي وتاكتيكي بود ودر ضمن منطقه بايد از هر جهت پاكسازي مي‏شد كه در اين راستا چندين نفر مجروح وزخمي شدند و در اين بين سرباز فريدون سميعي به شهادت رسيد.
فعاليّت گردان در سال 1365
1- شركت در عمليات نصر 9 كه در منطقه عمومي سر پل ذهاب– قصرشيرين صورت گرفت كه در آن 500كيلومتر مربع از خاك ج.ا.ا كه طي سالها در تصرّف نيروهاي بعثي بود، آزاد گرديد و همچنين پاسگاه مرزي–جاهده قصرشيرين– گيلان‏غرب و ارتفاعات مشرف به شهر خانقين عراق به تصرف نيروهاي اسلام در آمد و در آن 10000 نفر از نيروهاي عراقي اسير و15000 نفر ديگر تارومار گرديدند. دراين عمليات گردان 374كاتيوشا (آتش بارهاي يكم و سوم) به استعداد تمام قوا شركت فعّال داشت.
2- درتاريخ10/4/65 عمليات ديگري به نام كربلاي 1 در محور مهران آغاز شد. در اين عمليات پيروزمند منطقۀ عمومي مهران و ارتفاعات قلاويزان و 12 روستاي عراق از دست دشمن پاكسازي و منجر به تلفات سنگين به دشمن بعثي گرديد.
3- در تاريخ23/10/65 عمليات ديگري به نام كربلاي 6 در محور عملياتي سومار– نفت شهر به وقوع پيوست. دراين عمليات كه به مدت 3 روز به طول انجاميد، ضربات و تلفات سختي به دشمن وارد شد.
فعاليّت گردان در سال 1366
1- درتاريخ 13/3/66 عملياتي كه به نام نصر2درمحور عمومي ميمك آغاز شد در اين عمليات تيپ دلاور سراب جهت آزادسازي ارتفاعات حساس ميمك شركت داشت .
2- درتاريخ 10/5/66 عمليات ديگري به نام نصر 6در محور عملياتي ميمك انجام شد كه منجر به آزادسازي ارتفاعاتي در منطقه عمومي ميمك گرديد. در اين عمليات از هر آتشبار 2 قيفه توپ شركت داشت.
3- در عمايت ديگري به نام كربلاي 9 كه در اين سال به وقوع پيوست مناطقي استراتژيك به دست رزمندگان آزاد گرديد. در اين عمليات ـ آتشبار يكم شركت داشت.
فعاليّت گردان در سال 1367
 در ادامه عمليات موفقيّت‏آميز كربلاي 9 كه تا اوايل سال 67 ادامه داشت، ارتفاعات 654-پرچم– پل‏دارخور–آهنگران كه دشمن بعثي در آن استحكامات فراواني احداث نموده بود، منهدم شد .
در تاريخ 28/3/67 درمحور عملياتي مهران در شب ارتش بعث با منافقين عملياتي را به نام چهل چراغ به منظورتصّرف شهر مهران آغاز كرد. در اين مورد رزمندگان دست به عمليات تدافعي زدند و تلفات و ضايعات زيادي را به دشمن وارد آوردند. در اين عمليات تدافعي گردان 374 كاتيوشا به استعداد 3 تعداد سه آتشبار شركت فعّالي داشت. در تاريخ 31/4/67 عمليات پيروزمند مرصاد در منطقه عمومي سرپل ذهاب– قصرشيرين–كرند غرب و اسلام‏آباد آغاز شد كه اين عمليات يك‏هفته به طول انجاميد و رزمندگان اسلام موفّق شدند، دشمن را به عقب رانده و سازمان مناففقين را نابود كنند. آتشبار سوم گردان 374 كاتيوشا به همراه ساير نيروها حضورچشمگيري داشت.

پس از پذيرش قطعنامه 589 شوراي امنيت سازمان ملل متحد ج.ا.ا در تاريخ 29/5/67 آتش بس رسمي بين دو كشور برقرار شد. پس اتمام جنگ و اعلام آتش‏بس گردان374كاتيوشا همانند ساير رزمندگان (سپاه–بسيج ارتش) جهت آموزش– نگهداري- تجديد سازمان و حراست از مرزهاي غربي كشور به همراه پرسنل سلحشور به مدت 4سال استقامت و پايداري بعد از جنگ در اين مناطق حضور گسترده داشت. پس از آن به دستور نزاجا گردان 374كاتيوشا هرسال يك مرتبه در منطقۀ عملياتي غرب كشور اقدام به مانور آزمايش آتشبار و گردان مي‏نمود. در آزمايش گردان سال 1371گردان 374كاتيوشا در بين تمامي يگانهاي توپخانه نزاجا مقام اول را كسب نمود كه مورد تشويق فرماندهان آجا قرار گرفت.
پس از مراجعت گردان از مناطق عملياتي غرب يك‏آتشبار آن بصورت تعويضي در منطقه عملياتي نفت شهر مستقر مي‏باشد.
گردان311 توپخانه :
ابتداء اين گردان در سال 1346به عنوان گردان 36 مختلط توپخانه، به فرماندهي سرهنگ حسين جهانباني متشكل از 2 آتشبار ذيل تشكيل شد.
الف-آتشبار توپ 8 اينچ كششي(203 م م آمريكايي)
ب-آتشبار توپ 155 م م كشي
يگان‏هاي گردان 311 توپخانه پس از تغيير كد :
با اجراي طرحي به نام تاج، گردان 36 مختلط منحل و گردان 33 توپخانه با يگان‏هاي زير تشكيل شد:
الف-آتشبار اركان، اين آتشبار در تاريخ1/6/1346 به فرماندهي سروان افشين از لشكر كرمانشاه به اصفهان منتقل و هستۀ اوليۀ گردان را بنا نهاد.
ب-آتشبار يكم، اين آتشبار جمعي يگان‏هاي توپخانۀ لشگري اهواز بود كه همراه با توپ‏هاي 155 م م آمريكايي در همان تاريخ از اهواز به اصفهان منتقل و اولين آتشبار تير گردان را تشكيل داد.
پ-آتشبار دوم، اين آتشبار در سال 1347 از مشهد مقدس با 4عراده توپ 155 م م تشكيل گرديد.
ت-آتشبار سوم، اين آتشبار همان آتشبار 155 م م گردان 36 مختلط بود كه پس از انحلال به گردان 311 اختصاص يافت.
در سال 1364 و 1365 به توپ هاي 155 م م ان 45 تغيير كاليبر داد.
عمليات‏هاي گردان 311 توپخانه از بدو تشكيل يگان تا قبل از پيروزي انقلاب اسلامي :
اين گردان در سال 1353 درمأموريت‏هاي برون مرزي به حمايت و پشتيباني از اكراد بارزاني به 2 آتشبار تير به منطقه چومان عراق اعزام گرديد و در طرح آرارات طي 2 ماه نبرد در خام عراق تا ارتفاعات رورك پيشروي كرده و اكراد بارزاني را پشتيباني عملياتي نمود و پس از حل اختلافات سياسي و بستن قرارداد صلح به اصفهان مراجعت نموده و به آموزش‏هاي لازمه روزمره پرداخت. در فاصله بين سال‏هاي 1353-1357در آموزش‏هاي مانوري و رزمي دشت ارژن شيراز شركت كرده و در مانور نادر در منطقه ميمه اصفهان قدرت رزمي خود را به نمايش گذاشت.
گردان 332  توپخانه :
گردان 332 توپخانه از سال 12/11/57  تا سال 1390 :
پيروزي انقلاب اسلامي ايران به رهبري حضرت امام خميني رضوان الله تعالي عليه در22 بهمن ماه 1357به مثابۀ انفجار بزرگي جهان را به لرزه در آورد و همۀ معيارها، تحليل‏ها وبرداشت‏هاي سياستمداران غرب و شرق را به هم زد


 و در مقابله با استكبار جهاني راه نو و شيوۀ جديدي را به ملل مستضعف نشان داد.
در همان آغازين روزهاي بهار انقلاب اسلامي علي‏رغم همۀ مصائب و مشكلات موجود در آجا نيروي زميني با توجه به ماهيّت و مأموريت آن اولين مرحلۀ عمليات نيروهاي خودي شامل سدّ نمودن پيشروي و تثبيت يگان‏هاي متجاوز عراق با تلاش و ايثارگري‏هاي فرماندهان و كاركنان يگان‏هاي اين نيرو وساير قواي مسلح جمهوري اسلامي ايران با همكاري نيروهاي مردمي خاتمه يافت و با متوقف كردن حركت دشمن و تثبيت جبهه‏ها و ساير خطوط دفاعي نيروهاي خودي را جهت اجراي مرحله بعدي عمليات (عمليات آفندي) آماده ساختند.
يگان‏‏هاي آجا در مدّت هشت سال دفاع مقدّس بالغ بر 224 عمليات پدافندي و آفندي محدود و گسترده را به شكل مستقل و يا مشترك با يگان‏هاي ديگر در سه جبهۀ شمالي، مياني و جنوبي طرح‏ريزي و اجراء نموده‏اند و نيز گردان 332 از بدو تأسيس تاكنون در رزمايش‏ها، عمليات‏ها و مانورهاي مختلف شركت داشته و با حضور فعّال خود در هشت سال دفاع مقدّس و انجام آزمايش گردان‏هاي سازماندهي شده و در ساير مأموريت‏هاي محوله كارنامۀ درخشان و پر افتخاري را از خود به ثبت رسانده كه در اين عرصه‏ها با تقديم شهداء، اسراء و جانبازاني امتحان خود را با سربلندي و سرافرازي ارائه نموده است.
گردان 332 توپخانه 130م م از گروه 44 توپخانه به سهم خود در عمليات‏هايي كه در اين مجموعه قيد شده در مأموريت‏هاي كمك مستقيم، تقويت، عمل كلي و عمل كلي تقويت يگان‏هاي مانوري شركت‏كننده در عمليات‏هاي آفندي و پدافندي پشتيباني آتش فعّال از يگان‏هاي مانوري را انجام داده است.
گروه44 توپخانه
رديف نام عمليات منطقه عمليات تاريخ اغاز و پايان عمليات
1 پدافند فعال تي3ل81زرهي منطقه عمومي قصرشيرين-سرپل ذهاب- گيلانغرب وميمك 31/6/59 الي 2/7/59
2 عمليات آفندي ل81زرهي (عاشورا) منطقه عمومي سومار 28/8/59 الي 01/09/59
3 عمليات‏آفندي ل81زرهي مرحلۀ‏يكم سيّدصادق ‏وگلينه كوره موش در شمال سرپل ذهاب 28/9/59 الي  30/09/59
4 عمليات تنگ حاجيان گيلانغرب-قاسم اباد 14/10/59 الي 16/10/59
5 عمليات خوارزم تي1 ل81 ارتفاعات ميمك و كنجان چم 19/10/59 الي 25/10/59
6 عمليات گد178پياده گردنه تنه مريوان 21/11/59 الي 25/11/59
7 پدافند گد 178 پياده در برابر تك دشمن گردنه تنه و دالايي 7/2/60 الي 09/02/60
8 پدافند گد155پياده منطقه دزلي و دركي 12/2/60  الي 13/02/60
9 عمليات آفندي تي3 ل28 منطقه عمومي مريوان 5/3/60 الي 07/03/60
10 پدافند گد178 پياده منطقه عمومي مريوان قلعه شنام و آسون 1/4/60 الي 03/04/60
11 عمليات فتح المبين منطقه عمومي شوش و دزفول 2/1/61 الي 10/01/61
12 مسلم ابن عقيل منطقه عمومي سومار 9/7/61 الي 20/07/61
13 عمليات محرم رودخانه دويرج ارتفاعات حمرين و منطقه زبيداد 1/8/61 الي 16/08/61
14 عمليات والفجر(3) منطقه عمومي مهران 7/5/62 الي 24/05/62
15 عمليات عاشورا دشت هلاله 25/7/63 الي 30/7/63
16 عمليات كربلاي(1) مهران وارتفاعات قراويزان 12/4/63 الي17/04/63
17 عمليات كربلاي(9) سرپل ذهاب شمال غربي كوه قراويز 2/1/66 الي 21/01/66
18 عمليات پدافندي 28/3/67 مهران 28/3/67 الي 30/3/67
19 عمليات پدافندي21/4/67 ميمك-صالح آباد 21/4/67 الي 31/4/67

 
امتیاز دهی
 
 

بيشتر

نسخه قابل چاپ
تعداد بازديد اين صفحه: 869