نوار راهبري
آرشیو روزنامه

تاريخچه مرکز اسناد سازمان عقیدتی سیاسی ارتش:

      

ضرورت حفظ و نگهداری اسناد تاریخی امری کاملاً بدیهی است و از آنجا که اسناد تاریخی و نظامی موجود در ارتش از ارزش بسیار بالایی برخوردار است وجود مرکزی برای حفظ، نگهداری و بهره برداری از آن ها ضروریست. همچنین رجوع مؤلفین، پژوهشگران و نیازهای اطلاعاتی ایشان ایجاب می کرد که چنین مرکزی به منظور جمع آوری اطلاعات نظامی و تاریخی تشکیل شود. از این رو در راستای تمرکز اطلاعات، تأسیس مرکز اسناد سازمان عقیدتی سیاسی ارتش در سال1359 در دستور کار این سازمان قرار گرفت.

مرکز اسناد سازمان عقیدتی سیاسی ارتش در سال 1359 شکل گرفت. در آیین نامه ستاد مشترک ارتش آمده است که در هنگام امحاء اوراق، اسنادی که جنبه تاریخ نظامی دارد باید به مرکز اسناد سازمان عقیدتی سیاسی ارتش منتقل شود. این مرکز پس از آغاز به کار، شروع به جمع آوری باقیمانده اسناد و تصاویر موجود و پراکنده در ارتش نمود. ابتدا کتابخانه ای که در اداره هفتم قرار داشت به این مرکز منتقل گردید. همچنین هر آنچه از نشریات پیش از انقلاب موجود بود در این مرکز یک جا گرد هم آورده شد. در نخستین سالهای پیروزی انقلاب، پیدایش برخی گروه های سیاسی و نظامی در داخل کشور اخباری را به خود اختصاص داد که کلیات این وقایع و جریانات در کنار گزارشی از روند شکل گیری گروه های مزبور جمع آوری گردید. با آغاز جنگ تحمیلی اسناد دیگری به این مرکزمنتقل شد. اخبار و وقایع جبهه های جنگ و دوران دفاع مقدس، اطلاعیه های ستاد مشترک ارتش، مصاحبه با رزمندگان و آثاری از این دست روز به روز داشته های این مرکزرا مضاعف می ساخت. پس از پایان جنگ اسناد و اطلاعاتی نظیر اسناد عملیات های نظامی که رفته رفته از طبقه بندی محرمانه خارج   می شد در اختیار این مرکز قرار گرفت.

تاریخچه اسناد:

رسم نگهداری و حفاظت از اسناد و مدارک دولتی در ایران از دیرباز رایج بوده است. در دوران هخامنشیان هسته مرکزی و زیربنای تشکیلات اداری امپراطوری را "بایگانی سلطنتی"  تشكيل می‌داد. در حقیقت مغز متفکر سازمان اداری، رئیس بایگانی سلطنتی بود که فرمان‌های شاه را به زیردستان ابلاغ می‌کرد؛ وی مسئول ضبط و ربط مکاتبات حکومتی، فرمان‌ها و دستورهای شاه و دیگر وقایع مهم روز بود. پس از فتح ایلام، ایرانیان با لوحه‌های گلی آشنا شدند و از کاربرد آن در امور تجاری و اداری اطلاع یافتند.

ایرانیان در میانه قرن پنجم پیش از میلاد از موادی مانند: چرم و پاپیروس برای نوشتن استفاده می‌کردند. اما به سبب آسیب‌پذیری این مواد، اسناد و مدارک دوره هخامنشی دوام زیادی نیاورد و بیشتر آنها از بین رفت. اسناد باقی مانده از دوران هخامنشی در مقایسه با اسناد موجود در آرشیوهای منطقه، بسیار اندک است. خوشبختانه با وجود ظرافت و آسیب‌پذیری این اسناد، معدودی از آنها که از چرم و پاپیروس بوده، در شنزارهای مصر پیدا شده است. یکی از این گنجینه‌های پرارزش، یک کیسه پستی حاوی چندین نامه است. این نامه‌ها که به دلایل نامعلومی به مقصد نرسیده، حاوی دستورهایی به افراد مختلف بوده و در سال های 410 تا 411 پیش از میلاد نوشته شده است.

بی‌تردید سازمان‌های اسنادی سلطنتی ایران در بابل، اكباتان، شوش، پرسپولیس و دیگر شهرهایی که محل زندگی شاهان ایرانی بود، وجود داشته است. پس از تسلط یونانیان بر ایران، اسكندر با بهره‌گیری از شیوه‌ها و بنیادهای اسنادی ایرانیان، سازمان اسنادی سلطنتی ایران را توسعه داد و حتی هنگامی که نسخه‌های اصلی اسنادش در یک آتش‌سوزی از بین رفت، بی‌درنگ دستور داد با استفاده از رونوشت اسناد که در اختیار فرماندهان نظامی بود، اسناد از بین رفته را بازنویسی کنند.
شیوه ایرانیان در نگهداری اسناد دیوانی، بعدها چنان گسترش یافت که معمول دیگر حکومت‌ها نیز گردید. و آنان شیوه ایرانیان را در حفظ و نگهداری اسناد، در سرزمین‌های خویش نیز به کار بردند. در دوره صفویه رونوشت تمام ارقام مربوط به امور مالی و احكام و نشانه‌ها و نامه‌ها و اسناد در دفاتر مخصوصی ثبت می‌شد . محل نگهداری این دفترها که "انبار دفترخانه دیوان اعلا" نام داشت ظاهرة عمارت چهل‌ستون بود. در دوره قاجاریه از زمان فتحعلی‌شاه، اسناد و مکاتبات و سواد فرمان‌ها در دربار نگهداری می‌شد و آرشیو جزو اداره بیوتات به شمار می رفت. از زمان ناصرالدين شاه، علاوه بر بخش نگهداری اسناد دربار، اسناد سیاسی در وزارت امور خارجه و اسناد مالی در دستگاه میرزا یوسف‌خان مستوفی‌الممالک گردآوری می‌شد.  اما روش صحیحی برای نگهداری اسناد و نوشته‌ها وجود نداشت. سرانجام در سال 1278 خورشیدی وزارت خارجه به پیروی از روش بایگانی کشورهای اروپایی، بایگانی خود را مرتب کرد.

پس از انقلاب مشروطه و در طی سال‌های 1280 تا 1309 خورشیدی اقدام‌هایی برای به کار بردن روش‌های نوین بایگانی با استفاده از دانش و تجارت هیات‌های فرانسوی و بلژیکی انجام گرفت. سرانجام در اردیبهشت ماه 1309 تاسیس مرکزی برای حفظ اسناد دولتی در جلسه هیات وزیران به تصویب رسید. به این ترتیب تا سال 1345 که لايحه تاسیس (سازمان اسناد ملی ایران) به هیات دولت ارائه شد، هر چند وقت یک بار لوایحی در این‌باره مورد بررسی قرار می‌گرفت. و پس از طرح لايحه مزبور در 23/8/1345 و طی مراحل مختلف رد و قبول، سرانجام در جلسه هفدهم اردیبهشت ماه 1349 مجلس شورای ملی، قانون تاسیس سازمان اسناد ملی ایران به تصویب رسید و برای اجرا به دولت ابلاغ شد. بدین‌سان مقدمات تشكيل آرشیو ملی ایران به عنوان پاسدار فرهنگ و هویت تاریخی کشور به وجود آمد.


مركز اسناد سازمان عقيدتي سياسي ارتش از ارتباط با پژوهشگران ، صاحبان قلم و علاقمندان به مسائل نظامي و تاريخ نظامي استقبال نموده و پذيراي نظرات ارزشمند آنها خواهد بود.

 

ارتباط با ما :

تهران- خيابان شريعتي- چهارراه شهيد قدوسي(قصر)-خيابان قدوسي – نبش خيابان ستاد كل نيروهاي مسلح- سازمان عقيدتي سياسي  ارتش جمهوري اسلامي ايران.  

1
منو اشيا عمودي
صفحه اصلي
آرشیو روزنامه
اخبار
تصوير ها
جستجو
زمان ديجيتال سرور
منو
منو
منو
ورود
[PageVisit]