كوچك يا بزرگ كردن بخش :.آشنایی با معاونت احتیاط نیروی زمینی ارتش جمهوری اسلامی ایران
بسمه تعالي

 

« معاونت احتياط حلقه اتصال نيروهاي مسلح به بدنه عظيم ملت »

 

ارزش وجودي يك نيروي دفاعي مستحكم در كشور را فقط اصحاب فن دفاع مي­دانند، مي­دانند كه در زمان صلح هم اگر صلحي هست، مرهون حضور پيوسته مدافعاني هميشه آماده و مهياي رزم است. فرماندهان برتر، كساني هستند كه در سكون صلح، غوغاي جنگ را بيانديشند و برايش تدبيري داشته باشند. در كشور ما علاوه بر نگاه هشيار به حركت دشمنان و آمادگي پاسخگويي به هر تجاوز ، نهضتي بايد تا قدردان حماسه سازان ديروز و اسطوره­هاي واقعي كشور باشيم. اين نهضت در بيان منش رهبري بسيار به چشم آمده و او سربازان پيروزش را بهتر از هر كسي مي­داند. هدف از تهيه اين مدرك آشنايي علاقه­مندان به جايگاه معاونت احتياط و چشم­انداز نيروهاي احتياط و ذخيره در قانون وظيفه عمومي و ارتش جمهوري اسلامي ايران و نقش تعيين كننده آن در تامين ، تقويت و جايگزيني نيروهاي در حال خدمت در هر وضعيت غير عادي و همچنين توسعه يگانها در رزم مي­باشد كه پايه و اساس آن هم برنامه­ريزي صحيح ، به منظور به پاي كار آوردن نيروهاي احتياط (نيروي انساني)در زمان بحران (جنگ و صلح) مي­باشد .

 

 

سير تاريخي تشكيل معاونت احتياط نيروي زميني ارتش ج.ا.ا:

 

با ادامه جنگ تحميلي و نياز يگان­ها به افزايش نيروي انساني و جايگزيني ضايعات و تلفات جنگي ، ستاد موقت هماهنگي احتياط قدس ، شهريورماه1359  در نيروي زميني ارتش تشكيل و در اولين اقدام خود توسط ستاد مشترك آجا استفاده از پرسنل وظيفه منقضي خدمت سال 1356 را به عنوان نيروهاي احتياط يگانهاي تابعه ابلاغ نمود . احضار نيروهاي احتياط از نظر افزايش توان رزمي يگان­ها و تضعيف روحيه دشمن اثر مطلوبي داشت،اين اقدام منجر به افزايش 130 درصدي كاركنان وظيفه آجا گرديد.نيروهاي مورد بحث پس از انجام شش ماه خدمت احتياط با دريافت كارت پايان خدمت ترخيص گرديدند. وجود نيروهاي احتياط سازماندهي شده منظم باعث شد تا بر اساس تدبير فرماندهان آجا و نزاجا (شهيد سپهبد علي صياد شيرازي)ستاد موقت احتياط قدس را در اول آبان 1361 سازماندهي و در اواخر جنگ تحميلي و اثر گذاري اين مجموعه در تيرماه 1362 ستاد موقت به مديريت احتياط قدس و پس از آن در تاريخ دهم اسفند1362 به معاونت احتياط نزاجا ارتقا وتغيير نام داد و تا سال 1365 قريب 259 گردان از نيروهاي آموزش ديده و زبده احتياط را تشكيل و به صف غيور مردان ارتش جمهوري اسلامي ايران تزريق نمود.

ارتقا پيشرفت و نوآوري در اكثر سازمانها مرهون تجربه و نياز است جنگ تحميلي در عمل خلع، وجود نهادهاي قانونمند در زمينه احضار و بكارگيري نيروي انساني مومن و آزموده را نشان داده است. يكي از ويژگي­هاي معاونت احتياط اين است كه متولد جنگ است و الزام وجود آن در زمان جنگ ثابت شده است.

 هم اكنون معاونت احتياط نزاجا در راستاي تدابير فرماندهي ارتش جمهوري اسلامي ايران با حفظ سازماندهي منسجم و مجهز به سامانه­هاي پيشرفته كليه اطلاعات مربوط به كاركنان وظيفه اعم از شروع و پايان خدمت وظيفه را حفظ و با سازماندهي آنها بستر مناسبي را براي حضور مقتدرانه فرزندان اين مرز و بوم در مقابل هر گونه تهديد احتمالي دشمنان و متجاوزين احتمالي به اين آب وخاك فراهم آورده است و در اقدامي شايسته به منظور قدرداني و ارج نهادن به از جان گذشتگي­هاي سربازان وفادار اين آب و خاك اقدام به صدور كارت ايثار براي رزمندگان سرباز دفاع مقدس و همچنين ايجاد تسهيلات براي خدمت رساني به اين عزيزان نموده است. 

 

يكي از تحولات مهم در استراتژي دفاعي كشورها به ويژه بعد از جنگ جهاني دوم توجه جدي به استفاده از مردم در دفاع مي­باشد . هرچند قدرت دفاعي كشورها به عوامل مختلفي مانند اقتصاد ، تسهيلات ، تكنولوژي ، آموزش و .... مرتبط مي­باشد .

اما عامل نيروي انساني هميشه و در هر شرايط تاثير مستقيم بر امنيت و قدرت دفاعي كشورها دارد و لذا يكي از رويكردهاي مهم دفاعي توجه جدي به استفاده از مردم در دفاع مي­باشد هر چند كه امروزه نقش دفاعي محدود به دفاع نظامي نبوده و ابعاد وسيع­تري دارد .

 

تعريف نيروي احتياط :

احتياط در قانون نظام وظيفه عمومي به آن تعداد كاركنان وظيفه­اي اطلاق ميشود كه به سن مشموليت رسيده باشند و به دو گروه عمده تقسيم ميشوند .

گروه يكم :كاركنان وظيفه­اي كه مدت دوره ضرورت را طي نموده­اند و كارت پايان خدمت دريافت نموده­اند.

گروه دوم :كاركنان وظيفه­اي كه به علل مختلف از دوره ضرورت معاف ميشوند ولي طبق قانون جزء نيروي احتياط و ذخيره محسوب ميگردند.

 

تعريف نيروهاي ذخيره :

 

كاركنان وظيفه­اي كه تعهدات دوره احتياط را مطابق قانون انجام داده باشند به ترتيب وارد مرحله ذخيره اول و دوم هر يك به مدت 10 سال ميشوند و در هر حال تاريخ خاتمه آن از سن 50 سالگي تجاوز نخواهد كرد .

 

در سال 1363 قانون وظيفه عمومي فعلي مشتمل بر 67 ماده به تصويب مجلس شوراي اسلامي رسيد كه بر اساس ماده يكم اين قانون دفاع از استقلال و تماميت ارضي و نظام جمهوري اسلامي ايران و جان و مال و ناموس مردم وظيفه ديني و ملي هر فرد ايراني است و در اجراي اين وظيفه كليه اتباع ذكور دولت جمهوري اسلامي ايران مكلف به انجام وظيفه عمومي برابر مقررات قانون وظيفه عمومي مي­باشند و هيچ فرد مشمول خدمت وظيفه عمومي جز در مواد مصرحه در اين قانون را نمي­توان از خدمت وظيفه معاف كرد .

قانون وظيفه در كشور جمهوري اسلامي ايران يكي از مترقي ­ترين و پيشرفته­ترين و در عين حال به عنوان يك سرمايه فوق استراتژيك ملي در حوزه دفاعي و آباداني كشور محسوب مي­شود .

از ويژگيهاي خاص و استثنايي و مهم اين قانون مي­توان به موارد زير اشاره كرد :

1- پذيرش از سوي جامعه

2- جذب شدن در فرهنگ مردم

3- داشتن تناسب با ساختار نيروهاي مسلح

4- انعطاف پذيري فراوان

 

ماده 2 قانون نظام وظيفه عمومي  مصوب سال 1363 در كشور جمهوري اسلامي ايران هر فرد ذكور ايراني از اول فروردين ماه سالي كه طي آن سال وارد سن 19 سالگي ميشود مشمول مقررات خدمت وظيفه عمومي خواهد شد .

 

 

ماده 4 قانون نظام وظيفه عمومي :

خدمت وظيفه عمومي 30 سال است و مراحل آن براي كليه مشمولان به شرح زير است :

الف- دوره ضرورت 2 سال است و در صورتيكه مشمولان مازاد بر نياز باشند شوراي عالي دفاع مي­تواند اين مدت را تا 18 ماه تقليل دهد .

ب- دوره احتياط 8 سال

ج –دوره ذخيره اول 10 سال

د- دوره ذخيره دوم 10 سال

 

ماده 11 قانون نظام وظيفه عمومي:

در زمان و بسيج همگاني در صورت لزوم كسانيكه به علتي در زمان صلح از معافيت خدمت دوره ضرورت استفاده نموده­اند نيز به خدمت احضار و از حقوق و مزاياي مشمولين دوره احتياط هم طبقه خود استفاده خواهند نمود.

 

احضار براي دوره ضرورت در قانون نظام وظيفه:

ماده 17 قانون نظام وظيفه عمومي:

در مواقع ضروري ممكن است بنا به مقتضيات يا پيشنهاد شوراي عالي دفاع و فرمان فرماندهي كل نيروهاي مسلح جمهوري اسلامي ايران(مقام رهبري) مشمولين وظيفه عمومي دوره ضرورت بيش از 2 سال بخدمت ادامه داده و يا قبل از خاتمه 2 سال مرخص شوند كه در صورت اول به ميزان 2 برابر خدمت اضافي از ادوار خدمت آنان در دوره­هاي احتياط و ذخيره كسر مي شود.

 

انواع معافيت­ها از دوره ضرورت:

بر اساس ماده 31 الي43 قانون وظيفه عمومي انواع معافيتها از دوره ضرورت (فقط دوره ضرورت) عبارتند از :

1-  معافيت­هاي تحصيلي 2- معافيت­هاي پزشكي 3- معافيت­هاي كفالت – كه تمامي اين معافيتها فقط شامل دوره ضرورت مي­باشد و هيچ مشمولي را قانون از دوره احتياط و ذخيره معاف نكرده است.

  

ماده 58 قانون آجا هدف از ارائه آموزش­ها در ارتش را اينگونه بيان داشته است:

آموزش­هاي ارتش بايد به گونه­اي برنامه ريزي گردد كه نياز سازمان مربوط را به بهترين نحو مرتفع نموده و ارتش را سمت خود كفايي سوق دهد و در زمان صلح نيز پرسنل از عهده انجام وظيفه مقرر در اصل 147 قانون اساسي برآيد لذا مسولان ريشه برنامه­هاي آموزشي بايد آموزشها را بگونه­اي برنامه ريزي كنند كه كاركنان ضمن كسب توانايي لازم براي انجام وظايف پيش­بيني شده در زمان صلح بتواند در كارهاي امدادي ، آموزشي ، توليدي و جهاد سازندگي شركت نمايد البته رعايت حفظ آمادگي رزمي در فعاليتهاي زمان صلح لازم مي­باشد تامين نيروي انساني در زمان جنگ يكي از اصول آمادگي رزمي مي­باشد.

 

آموزش نيروهاي احتياط و ذخيره پيش­بيني شده در قانون آجا:

در شرح ماموريت و وظايف ارتش بند(5) ماده 7 قانون آجا يكي از ماموريت­ها و وظايف ارتش را اينگونه بيان داشته است:

« سازماندهي ، آموزش ، تجهيز و گسترش نيروهاي زميني ، هوايي و دريايي متناسب با امكانات و تهديدات براي انجام ماموريت­هاي محوله»

 

 
امتیاز دهی