سال اول جنگسال اول جنگ
شهدایی که در عملیات 140 فروندی کمان 99حضور داشتند

تصاویری از پرنده‏های شکاری بمب‏افکن

تصاویری از پرنده‏های شکاری بمب‏افکن

شهدایی که در عملیات 140 فروندی کمان 99حضور داشتند
عملیات کمان-99 نیروی هوایی ارتش
عملیات کمان-99
با آغاز جنگ تحمیلی، نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران ناگزیر شد که نیروهای خود اعمِّ از خلبان و هواپیما را به چند مأموریت تفکیک شده اختصاص دهد که یکی از آن مأموریت‌ها " بمباران استراتژیک هوایی و انهدام پالایشگاه‌های تولید انواع سوخت و روغن برای استفادۀ هواپیما، تانک‌ها و خودروهای ارتش عراق بود. "
تصوّر استراتژیست‌های هوایی این بود که پشتوانۀ ادامۀ جنگ توسط زمامدار خام اندیش عراق، صدور نفت و کسب درآمدها و دلارهای نفتی می‏باشد و تنها را کاستن از توان مالی این کشور انهدام مراکز استخراج و تلمبه خانه‌های نفتی عراق است. اگرچه انهدام پالایشگاه‌ها و مراکز تولید فرآورده‌های نفت و پتروشیمی نیز از اهمیّت ویژه‌ای برخوردار بودند، پالایشگاه‌های نفت می‌توانستند با افزایش تولیدات خود سوخت هواپیماها، تانک‌ها و خودرو‌های ارتش عراق را فراهم ساخته و ماشین جنگی ارتش عراق را فعّال و پویایی سیستم نظامی این کشور را تضمین نمایند. رهبر خودکامۀ عراق نیز به تصّور خود می‌توانست استراتژی بزرگ خود را که تحت عنوان قادسیۀ صدام برای سرنگونی حکومت نوپای انقلابی ایران تدارک دیده بود، محقّق سازد.
در این راستا به منظور کاهش بودجۀ عراق تلمبه خانه‌های نفتی آن کشور که نفت خام را به ترکیه و سواحل دریای مدیترانه بندر «یوموتالیک» و از آن‌جا به اروپا انتقال می‌داد، همچنین پالایشگاه‌های بصره، الدوره، خانقین، کرکوک، موصل و مراکز نفتی الحفائیۀ رمیله، بصره، نفت‏خانه، خانقین و سکوهای بارگیری نفت در شمال غرب خلیج‏فارس به‏نامهای اَلبَکر و اَلأُمَیِّه و تلمبه خانه‌های K-1، K-2، K-3 و مخازن نفتی در سراسر خاک عراق مورد توجّه طرّاحان عملیاتی هوایی قرار گرفت.
لازم به ذکر است قبل از عملیات توسط خلبانان اسکادران شکاری شناسایی عکس‏برداری هوایی«آراِف-4 ای» (RF4E) (بنام گردان 11شکاری شناسایی) از تمامی اهداف گرفته شد و پس از پردازش اطلاعات، برنامه‏ریزی حملات هوایی آغاز گردید.
انهدام پالایشگاه‌های عراق                                            
طرّاحان عملیات هوایی بر این عقیده بودند که با قطع تولید فرآورده‌های نفتی، نیروهای زرهی ارتش عراق در خاک ج.ا.ا زمین‌گیر خواهند شد و از پیشروی بیشتر باز خواهند ماند.
زمان عملیات
" زمان عملیات بنا به پیشنهاد معاون عملیاتی وقت نیروی هوایی سرهنگ خلبان محمود قیدیان و پذیرش فرماندۀ وقت نیروی هوایی سرهنگ خلبان جواد فکوری، روز دوّم جنگ یعنی یکم مهر ماه تعیین گردید." عملیات تهاجم ارتش عراق در داخل خاک کشور ج.ا.ا ظرف چند روز متوقّف گردید. در طول جنگ نیز بارها پالایشگاه‌های نفت عراق هدف بمباران‌های هوایی قرار گرفت، اما هر بار با دید متفاوتی نسبت به نخستین طرحی که نوشته شده بود.
رمز عملیات
رمز عملیات همان «کمان-99» بود، اگرچه هر گروه پروازی برای خود قرار و مدارهای رمزی جداگانه داشتند.
منطقۀ عملیات
سراسر سرزمین و آسمان کشور عراق، منطقۀ عملیات به حساب می‌آمد و تنها نقصانی که این امر داشت، نا کافی بودن امکانات عملیات جستجو و نجات خلبانان بود که تنها برای اهداف نزدیک مرز می‌توانست جوابگو باشد.
اهداف عملیات
برابر برآوردی که از وضعیت سامانه‌های نفتی عراق در دست بود، تولید فرآورده‌های نفتی آن دولت را از وارد کردن مواد نفتی بی نیاز کرده بود یعنی تولید داخلی تکاپوی نیاز ارتش و سازمان‌های صنعتی و مردم عراق را داشت. بنابر این اگر پالایشگاه‌های این کشور مورد بمباران‌های هوایی قرار می‌گرفتند و وضعیت ترابری عراق (حمل و نقل) در این کشور با اختلال روبرو می‌شد، کندی حرکت ماشین جنگی عراق را بدنبال داشت که این اتّفاق برای ارتش جمهوری اسلامی ایران بسیار مفید جلوه می‌نمود.
نیروی هوایی ارتش جمهوری اسلامی ایران این استراتژی را در آغاز جنگ اتّخاذ نمود تا بتواند زمان را در اختیار گیرد و زمان از دست رفته را باز گردانیده تا واحدهای زمینی خط تماس روشن و قابل کنترلی را در برابر ارتش عراق در خوزستان تعریف نمایند.
الف) انهدام پالایشگاه‌ها: بمنظور توقّف تولید فرآورده‌های نفتی وغیرفعّال نمودن تجهیزات نظامی این کشور انجام می‌شد.
ب) انهدام مراکز استخراج نفت خام به منظور کاهش تولید و صدور نفت خام در کشور عراق باعث کسری بودجه در اعتبارات جنگ شده و حکومت عراق مجبور به استقراض خارجی می‌گردید. در نهایت میل جنگیدن در سران حکومت و سربازان عراقی از بین می‌رفت.
ج) انهدام تلمبه خانه‌های نفتی قطع صدور نفت خام عراق به اروپا از طریق خط لوله‌ای که به بندر «یوموتالیک» در ساحل دریای مدیترانه در خاک ترکیه را به‏دنبال داشت که سالانه بالغ بر 35 میلیون تن نفت می‌شد. با این تدبیر عراق نمی‏توانست به تعهّدات بین‏المللی خود با ترکیه و اروپا عمل کند و پشتیبانی کشورهای بیگانه از ارتش عراق کاسته می‌شد.
بنا بر اظهارات آقای «بولینت بن گل» وزیر انرژی آنزمان ترکیه در ششم مهر ماه سال 1359 در مصاحبه با "خبرگزاری رویتر" و گزارشات سایر خبرگزاری‏ها از بغداد سالانه 35 میلیون تن نفت عراق از طریق خط لوله به بندر «یوموتالیک» در ساحل مدیترانه در خاک ترکیه پمپ می‏شد که در آن روز اعلام گردید که این حجم انتقال نفت به اروپا متوقّف شده است. از طرفی درفاصلۀ 30 روز نشانه‏های کاهش تحرّک در تانک‏ها و حملات هوایی هواپیماهای عراق مشاهده شد. برابر گزارشات بعد از پرواز خلبانان در این عملیات "140فروندی (کمان 99)"حدود 50 درصد پالایشگاه‏ها و مراکز نفتی عراق صدمه دیده بودند و خبرگزاری‏ها صدور نفت عراق از 5/3 میلیون بشکه در روز به 000/250 بشکه کاهش یافته بود و واردات نفت برای تأمین نیازهای ارتش از طریق کاروان‏های تریلر و کامیون‏های حامل تانکر نفت انجام می‏شد.
«نامگذاری عملیات 140 فروندی به‏نام کمان 99 یادآوراسطورۀآرشکمانگیر»
درروز 31 شهریور 59 هواپیماهایعراق،غافلگیرانهوباتقلیدازحملةنیرویهواییاسرائیلعلیهمصردرجنگششروزه،اقدامبهتعرّضنمودهوبرایفلجکردننیرویهواییایران،پایگاه‏هایایننیرورادرچندنقطهبمبارانمی‏کنند. درپیاینبمباران‏ها،رادیوبغداددراخبارخوداعلاممی‏کندکهاکثرپایگاه‏هاوباندهایپروازهواییایرانرابمبارانکردهاستوطیپیامیازخلبان‏هایایرانیدرخواستمی‏کندخودرابهعراقرساندهوپناهندهشوند.
 همینرادیوطیتحلیلیاظهارمی‏داردکهپسازکودتایپایگاهشهیدنوژه،تعدادزیادیازخلبان‏هایایرانیازنیرویهواییاخراجشده‏اندو همچنینبهدلیلخروجمستشارانخارجیکسیقادرنیستهواپیماهایجنگیایرانرادرحالتعملیّاتنگهداشتهوآنهارابکار گیردوبازدرتکمیلاینجنگروانیاعلاممی‏کندکهبهخاطرآتش‏سوزیپالایشگاهآبادان،دیگرسوختیوجودندارد. همهچیزبیانگرآناستکهازسویآسمانهیچخطریمتوجّهعراقنیست.باتجاوزرسمیعراق،همهمنتظرندکهکدامنیرواولّینپاسخاینتجاوزراخواهدداد.کمتراز 20 ساعتپسازحملةعراقبهفرودگاههایایران،بزرگترینحملۀهواییدرتاریخنظامیکشوردرروزاولمه 1359 باعملیاتیموسومبهکمان 99 بهوقوعمی‏پیوندد.درپاسخبهتجاوزهایهواییعراقکهاز 31 شهریور 59 آغازشدهبودودرآستانۀطلوعصبحگاهسه‏شنبهاولمهر1359،باابلاغرمزکمان 99 هواپیماهایشکاریوبمبافکننیرویهواییاز تعداد 7 پایگاههواییتهران،تبریز،دزفول،بوشهروشیرازبهپروازدرآمدند.عملیاتهواییایرانبارمزکمان 99 نمادیازپرتابآتشخشمملّتایرانبهسویمتجاوزویادآورِاسطورۀآرشِکمانگیردرتعیینمرزهای 2 کشورایرانوتورانبود،ضمناینکهعدد 99 ازطرح 99 صفحه‏اینبردالبرزالهامگرفتهشدهبود.همزمانباابلاغرمزکمان99، 140 فروندهواپیماهایجنگندهبمب‏افکنباپشتیبانی 60 فروندهواپیمایرهگیرشکاریوسوخت‏رسانازپایگاه‏هایهواییکشورعملیاتنظامیخودراشروعکردند. دراینپروازبیشاز 380 خلبانشرکتداشتندکه 140 نفرآنانواردخاکعراقشدندوسراسرخاکعراق؛پایگاه‏هایهواییکرکوک،موصل،الرَّشیدبغداد،حبّانیه،ناصریه،شعبیه،کوت،المثنیواهدافدیگردرحدفاصلمدار 30 درجهشمالییعنیجنوبی‏ترینمداردرخاکعراقتاشمالی‏ترینمداردرکشورمذکورکهمدار 37 درجهشمالیاست،اهدافعملیاتیبهحسابمی‏آمدند.
هرگروهبابهره‏گیریازسوخت‏گیریهواییبرایانهدامهدف‏هایدوردستیابدونعملیاتسوخت‏گیریدرهوابرای هدف‏هایدردسترس،فضایکشورعراقراشکافتندوآسماناینکشوررابرایرسیدنبهاهدافخوددَرنَوَردیدند. دراینعملیاتهواییایننقاطموردهدفقرارگرفتند:
الف)48  فروندهواپیمایجنگندهبمبافکن"اف-5 نوع ای"(F5 E) ازپایگاه دومهواییتبریز،پایگاهموصلدرشمالشرقیعراقرادراستاننینوادرهمکوبیدندبه‏طوریکهاینپایگاهتاماه‏هاقابلاستفادهنبود.
ب)16  فروندهواپیمایجنگندهبمبافکن"اف-4 نوع ای"(F4 E) ازپایگاهسومشکاریهمدانپایگاههواییکوتدراستانالعمارهعراقرابهتلیازخاکبدلکردند. تقریباًاینپایگاهرابه‏طورکاملمنهدمکردند.
ج) 40فروندهواپیمایجنگندهبمبافکن"اف-5 نوع ای"(F5 E) ازپایگاهچهارمشکاریدزفولبهپایگاههواییناصریهدراستانذیقارعراقحملهکردندوخساراتبسیارسنگینیبهآنپایگاهواردکردند.
د) 12 فروندهواپیمایجنگندهبمبافکن"اف-4 نوع ای"(F4 E) ازپایگاهششمشکاریبوشهربهپایگاههواییشعبیهعراقدراستانبصرهیورشبردند.
و) 12 فروندفانتومازپایگاهسومشکاریهمدانبهپایگاههواییالرَّشیددرنزدیکیبغدادحمله‏ورشدندواینپایگاهراتا 80 درصدتخریبکردند.(دراینحمله،گفتهمی‏شودتعدادزیادیازمیگ‏های23 عراق،رویزمین،موردهدفقرارگرفتند.) لازم به ذکر است که پرندۀ میگ23 خاصیّت تغییر حالت بال داشته و به دلیل این توانمندی بالا به هواپیمای (VARIABLE/WING) معروف است.
ی) پایگاه‏هایهواییحبانیّهشاملتموزوهضبهدرغرببغداد،فرودگاهبین‏المللیبغداد،پایگاههواییکرکوکدراستانکرکوک،فرودگاهالمثنیوبرخیفرودگاه‏هایدیگردرامواجبعدیحملاتهواییبهشدتبمبارانشدند. درموجدومحملاتهوایی،پایگاهیکمشکاریمهرآبادوپایگاهدومشکاریتبریز،تنهابا 50درصدازهواپیماهایآمادهوموجود حمله‏ورشدند. درپی اینعملیاترعدآسا،نیرویهواییعراقبرایمدتطولانینصفِتوانعملیاتیخودراازدستدادوتامدّت‏هاپس ازآنپایگاه‏هایهواییاینکشورقادربهاستفادهازتمامیابخشیازتوانرزمیخودنبودند،به‏طوری‏کهپایگاههواییالرَّشیدبهعنوانیکیازمهمترینپایگاه‏هایهواییعراقتا 3 ماهپسازاینرزمهوایی،غیرعملیاتیبودوموجبکاهشتوانرزمیهواییدشمنوکاهش فعالیّت‏هایهواییبرفرازجبهه‏هایزمینیوکسببرتریهواییبرایدلاورمردانعرصهپیکارشد.
 
 
امتیاز دهی
 
 

بيشتر