ویژه نامه الکترونیکی اعتکاف



اعتکاف

گردآوری و تنظیم : مدیریت امورقرآن،عترت و نماز سازمان عقیدتی سیاسی آجا

اردیبهشت 1394

پیامبر اکرم(ص) فرمودند: معتکف همه ی گناهان را در بند می کند و مانند کسی که همه ی خوبی ها را انجام داده است، به او پاداش داده می شود. ( کنز العمّال، ج8، ص 531)

 

اعتکاف فرصتی است برای فکر کردن؛ که یک ساعتش برابر است با سال ها عبادت. اعتکاف فرصتی است برای خلوت کردن و اندیشیدن درباره رابطه مخلوق  با پروردگار عالم. اعتکاف فرصتی است برای بندگی خداوند و زدودن زنگارهای غفلت و حرکت در مسیر سلوک الی الله، و مساجد بهترین مکان برای این سفر معنوی هستند. مساجد مقدس ترین و عظیم ترین پایگاه دینی  و مهم ترین سنگر اسلام محسوب می شود و بزرگترین نقش را در تقویت، تثبیت و توسعه زیر ساخت های فرهنگ اسلامی دارد و همواره دژ پولادین و استوار در مقابل هجمه های فرهنگی دشمنان اسلام بوده است.

در این سال ها که به لطف خداوند شاهد رواج فرهنگ معنوی اعتکاف در میان اقشار مختلف مردم و به خصوص اقبال روزافزون جوانان به این سنت حسنه هستیم، ارتش جمهوری اسلامی ایران  نیز مفتخر است تا هماوا  با این زمزمه ی ملکوتی در پهنه سبز کشور عزیزمان ، در  برگزاری هر چه با شکوه تر و غنی تر آن نقشی خداپسندانه داشته باشد.

در طی سال های اخیر شاهد حضور پرشور کارکنان و خانواده بزرگ و مقدس ارتش جمهوری اسلامی ایران- این عاشقان ولایت و شهادت و مجاهدان فی سبیل الله-  در مراسم معنوی اعتکاف هستیم. به گونه ای که  طی سه سال گذشته با وجود همزمانی ایام اعتکاف با امتحانات مدارس و اردوهای مراکز آموزشی و پادگانی و... که مانع از حضور شرعی بسیاری از جوانان و علاقمندان در این مراسم معنوی بوده، نزدیک به  25000 نفر از مجموعه ی خداجو و متعهد ارتش اعم از روحانی، کارکنان پایور و وظیفه، دانشجویان و افسران جوان و خانواده های محترم اعم از مادران و فرزندان( دختر و پسر ) در سنین مختلف، فقط درحدود 110  مسجد از مساجد تحت اشراف سازمان معتکف بوده اند و این در حالی است که بسیاری از معتکفین ارتشی در این ایام معنوی خاص و برای کسب نورانیت و فیوضات بیشتر با حضور در مراکز زیارتی و مساجد ویژه ای چون مسجد گوهرشاد، مسجد جمکران و سایر اماکن مقدسه در کشور به این سنت نبوی موفق شده اند و از سویی بسیاری از کارکنان ارتش که خارج از کوی های سازمانی ساکن هستند هم در مساجد خارج از ارتش معتکف شده اند که آمار دقیقی از آنان ثبت نگردیده ، هرچند در دفتر قبول حضرت دوست لحظه لحظه آن ثبت و ضبط است.  

به همین انگیزه و در جهت تقویت و پشتیبانی و هماهنگ سازی فرهنگی و تدارکاتی این حرکت الهی و خودجوش، در اجرای تدابیر ریاست محترم سازمان عقیدتی سیاسی ارتش ، معاونت فرهنگی و روابط عمومی سازمان اقدام به تهیه و ابلاغ دستورالعمل مناسبی درخصوص امر اعتکاف به کلیه ادارات تابعه نمود و مدیریت قرآن ، عترت و نماز این معاونت ضمن تنظیم و ارائه برنامه ای سه روزه بر آن شد تا جهت دسترسی بهتر معتکفین گرامی به اهداف، احکام و شرایط اعتکاف از نظر دینی و شرعی جزوه ای را که خلاصه و گردآوری شده از چند منبع قابل استفاده و معتبر می باشد، در سال جاری به برادران و خواهران داوطلب اعتکاف تقدیم نماید. امیدواریم مورد قبول و بهره برداری همگان قرار گیرد.      


لطفا جهت بهره برداری کامل از مجموعه فوق فایل پی دی اف شامل کلیه موضوعات مطرح شده و تصاویر ضمیمه را از اینجا دریافت فرمایید.
 

 

 

اعتکاف چیست؟

 

پیشگفتار

یکى از سنت‏هاى حسنه و مستحبات اسلامى که پس ازپیروزى انقلاب اسلامى احیاء گردید، سنت مبارک اعتکاف است.این سنت،در طول تاریخ اسلام و ادیان آسمانى طرفداران و عاملانى داشته و در بلاد اسلامى به طور عموم و شهرهاى شیعه و مراکز حوزوى بطور خاص مورد توجه بوده است.

مساجد شهرهاى مقدس نجف و کربلا و کاظمین و سامرا و مشهد و قم و اصفهان و شیراز و بسیارى دیگر از شهرهاى شیعه،خاطره حضور پر نور نیایشگران و معتکفان‏«ایام البیض‏»ماه رجب و احیانا دهه آخر ماه رمضان را در سینه دارد.

این عبادت که قبل از پیروزى انقلاب اسلامى حالت فراگیر و عمومى نداشت،در چند ساله اخیر در میان جمع کثیرى از صالحان و نیکان و خواهران و برادران دینى از اقشار گوناگون اجتماعى به ویژه دانشجویان و طلاب،متداول گردیده است و مساجد بسیارى از شهرهاى ایران و جهان اسلام پذیراى مهمانان خدا در ایام البیض ماه پر برکت رجب است.

از آنجا که اشتغال انسان به کار و زندگى و مسؤولیت‏هاى اجتماعى،گاهى موجب غفلت مى‏شود،و توجه به کار،گاه از توجه به هدف باز مى‏دارد و سبب مى‏شود وظیفه بزرگ یاد خدا و توجه به خود سازى و مبدا و منتهاى هستى فراموش شود.

اعتکاف،آب حیات بخش در کویر غفلت‏هاست.

غفلت از«خود»و«خداى خود»،بسترمرگ ارزشهاى انسانى ونقطه سقوط ازپایگاه بلندخردورزى وعشق عرفانى وعامل پیوستن به زندگى پست وحیوانى است. اولئک کالانعام بل هم اضل اولئک هم الغافلون (اعراف/179)

اعتکاف،بستر مناسب اندیشه و تفکر و خرد ورزى است.

       اعتکاف،تلاشى است‏براى اینکه انسانهاى فرو رفته در غرقاب روزمره‏گى‏ها از فضاى پر التهاب روزانه به سوى ‏«خویش‏»و«خداى خویش‏»باز گردند.

اعتکاف زمینه توبه و بازگشت است.بازگشت‏به قرآن و معنویت،بازگشت‏به دعا و استمداد از عالم غیب،بازگشت از«خودمدارى‏»به‏«خداگرایى‏»آنها که مسؤولیت‏هاى حساس‏تر و بزرگترى دارند،بیش از دیگران به اعتکاف و خودسازى نیاز دارند.

بى‏جهت نیست که شخص رسول الله صلى الله علیه و آله پس از هجرت،همه ساله دهه اول یا دوم و گاه هر دو دهه و در سالهاى آخر زندگى به طور منظم دهه سوم ماه مبارک رمضان را به‏«اعتکاف‏»مى‏پردازد و به همه دست‏اندرکاران و کارگزاران و رجال سیاسى،اجتماعى درس معنویت گرایى و ذکر و نیاش و روزه و تلاوت قرآن مى‏دهد.

اعتکاف،توقفى ناآگاهانه در مسجد نیست.صرف درنگ و مکث و«حبس خویشتن‏»در مسجد، بدون عشق به عبادت و قصد قربت نیست.

اعتکاف،لمیدن خوابیدن وچرت زدن و احیانا وقت گذرانى بیکاران و گردهمایى تفریحى-سیاحتى در مساجد بزرگ شهر نیست.

دراعتکاف کسانى که کاردارند وزیاد هم کار دارند، و غرق دنیاى اقتصاد و سیاست و هنر و مطبوعات وغیره هستند،باید از تولید و توزیع و طرح و برنامه‏هاى اقتصادى و سیاسى و فرهنگى و نظامى و کار و زندگى فاصله بگیرند و به همآهنگى کار و تلاش و فعالیت‏ها،با رضاى خدا و وظیفه مکتبى بیاندیشند.تنظیم فکر و اندیشه و عمل،با معیارهاى الهى را تمرین کنند.

کار براى امت و تامین حوائج نیازمندان،تشییع پیکر شهیدان و مؤمنان،عیادت بیماران و هر کارى که در آن،خود مطرح نیست و انگیزه الهى دارد،با اعتکاف سازگار است و حتى در برخى احادیث قضاى حوایج مؤمنان از اعتکاف برتر شناخته شده است.

اعتکاف،دوره کوتاه مدت خودسازى است،که حداقل سه روزطول مى‏کشد وانسان را ازحاکمیت غریزه‏ها، عادت‏ها و اشتغالات معمول زندگى آزاد مى‏سازد.

اعتکاف،محو خود خواهى در امواج بلند خداگرایى و خدمت‏به امت اسلامى است.

اعتکاف،برون رفتن از خانه خویش و مصمم شدن بر حضور در خانه حضرت حق است. عبادتى مستحبى و تقرب جویانه و داوطلبانه است که روزه روز سوم آن رنگ وجوب مى‏گیرد.

اعتکاف،گریز از لذت گرایى و هر گونه التذاذ جنسى و مهار حس خود محورى و برترى جوئى و بازگشت از قبله دیناگرایان به سمت و سوى قلب و قبله هستى است. خود سازى،محاسبه نفس،توبه و نیایش،نماز و تلاوت قرآن و استمداد از آستان قدس ربوبى از دیگر برکات‏«اعتکاف‏»است.

اسلام،فکر جدایى از زندگى دنیا و گوشه نشینى و کناره گیرى از مردم و به تعبیر دیگر رهبانیت را باطل و ناپسند اعلام کرد،اما اعتکاف را به عنوان فرصتى براى بازگشت‏به خویش و خداى خویش قرار داد،تا کسانى که از هیاهو و جنجالهاى زندگى مادى خسته مى‏شوند، بتوانند چند صباحى با خداى خود خلوت کنند و جان و روح خود را با خالق هستى ارتباط دهند،و با توشه معنوى و اعتقادى راسخ و ایمان و امیدى بیشتر به زندگى خود ادامه دهند،و خود را براى صحنه‏هاى خطر و جهاد در راه خدا آماده سازند و همیشه با یاد خدا تلاش کنند و خود را در محضر پروردگار ببینند و از نافرمانى او بپرهیزند و به سوى سعادت دنیا و آخرت گام بردارند.که با اندک تاملى در احکام و مسائل این برنامه زیباى عبادى پى به چنین حقایقى خواهیم برد.

هرگز نمی توان ارزش همه زمان ها را برابر دانست، چنان که نمی توان همه مکانها را برابر شمرد. برخی زمانها و مکانها ارزشی والا دارند. ماه رجب ارزشمند است، ماه سلوک و زدودن زنگارهای شیطانی از آیینه دل است؛ ماه ولایت و برافروختن چراغ معرفت در شبستان وجود است؛ ماه رجب گاهِ اعتکاف است. در این ماه، که هنگامه تحول است، عاکفان کوی دوست، با حضور درصحن وسرای دوست، پله های سلوک را پیموده و پله پله به خدا نزدیکتر می شوند. معتکف روزه اش، نمازش، حضورش در مسجد ودیگر اعمالش مایه تقرب است. درخانه دوست، سفره ای از مغفرت و بخشایش گسترده شده وعاکف با صیقل روح و روان، زنگار گناه از دل می زداید و مهیای ضیافت بزرگ در ماه وصال می گردد. ماهی که عشاق از سفره پرفیض الهی، لقمه های راز بر می چینند و عطر قرآن از ژرفای دل بار یافتگان، مشام جان را می نوازد.

اعتکاف پرورش جسم و جان است، انسان آمیزه ای است از این دو و نیازمند پرورش در ابعاد وجودی خود؛ انسان به دنبال سعادت و کمال است، روح انسان نیازمند نیایش است، مناجاتی شیرین و زیبا، هم کلامی موجودی ضعیف با منشأ قدرتها. ازآغازخلقت تا صحنه رستاخیز، راز ونیاز زیباترین هنر آدمی است.

غفلت بد است در برخی موارد بدتر؛ جریان زمان در گذر است و با از دست دادن آهی ماند و افسوسی که به هیچ نیارزد. انسان دشمنی دارد در اوج حیله گری، با چنین دشمنی هوشیاری باید و سرعت در خیرات ؛

زمان اعتکاف است. خالق مهربان قرب خلایق می طلبد. در فکر پرورش روح و روان انسان است و مقررات دینی را تشریع می کند. تنوع عبادات به دلیل نیازهای گوناگون انسانی است، هر عبادتی جوابگوی نیازی از اوست. نماز، زنگار غفلت از روان می زداید و صیقل روح و روان است. در روزه، پالایشگاه خلوص و نردبان صعود است. روزه دار پرواز در آسمان عبادت و عبودیت را می آزماید و آیینه قلبش را نورستان خدایی می کند.

حج، شرکت در آزمون الهی و قطع تعلقات و دلبستگی دنیوی است. عبادات مالی؛ چون خمس و زکات و صدقات، دمیدن روح ایثار و گذشت در وجود آدمی است. اما اعتکاف، آمیزه ای از چند عبادت با فضیلت است. روزه که خود عبادتی ارزشمند است شرط اعتکاف است. حضور در مسجد و خواندن نماز هم شرط آن است.

عاکف سه روز در مسجد جامع مقیم می گردد و جز برای ضروریات، کوی دوست را ترک نمی گوید. خود را از حلال باز می دارد تا با تمرین بندگی، جهاد با نفس را بیازماید. اعتکاف عهد مودّت و میثاق مجدّد با پروردگار است.

در فضیلت اعتکاف این بس که معادل طواف کعبه و همتای رکوع و سجود است. خدای منّان می فرماید: "... وَ عَهِدنا اِلی اِبراهیمَ وَ اِسمعیلَ اَن طَهّرا بَیتِیَ لِلطّائِفینَ وَ العاکِفینَ وَ الرُکّعِ السُجود؛( آیه 125، سوره بقره) و ما به ابراهیم و اسماعیل فرمان دادیم که خانه مرا برای طواف کنندگان و معتکفان و رکوع کنندگان و سجده کنندگان از هرگونه آلودگی تطهیر کنند."

اساساً ارزش آدمی را عملش می رساند. معتکف انسانی بزرگ و شریف است به اندازه شرافت و فضل عملش، مقدس اردبیلی یگانه زمان در علم و عمل در شرافت و فضیلت اعتکاف گوید: مبادا کسی گمان کند که اعتکاف مقدمه عبادتی دیگر است. کسی که با طهارت و در حال روزه در مسجد مقیم می شود و تعهد قربت در اعتکاف می نماید، این عمل عبادت است. اعتکاف عبادتی مستقل است به مثابه حج و عمره و روزه و نماز و هر عبادت مستقل دیگر.

و ایام بیض در پیش است زمان عرشی شدن فرشیان؛ اعتکاف با همه فضیلتش، زن و مرد را به خود می خواند، انسان را می خواند تا در دنیای های و هوی و دود و دم، معراج انسانیت را به تماشا بنشینیم. فرصت طلایی عمر در پیش است و ایام در گذر؛ پس همتی باید تا با حضوری سبز از همسفران کوی دوست بگردیم.

تعریف اعتکاف:

اعتکاف در لغت به معنای توقف در جایی است .اما تعریف اصطلاحی اعتکاف: امام خمینی (ره) در تعریف اعتکاف می فرمایند: "وَ هُوَ اللَّبثُ فِی المَسجِدِ بِقَصدِ التَعّبُدِ بِهِ وَ لا یَعتَبَرُ فِیه ضَمُّ قَصدِ عِبادَةٍ اُخری خارِجَةً عَنهُ وَ اِن کانَ هُوَ الاَحوَط؛ اعتکاف، ماندن در مسجد به نیت عبادت است و قصد عبادت دیگر، در آن معتبر نیست. اگر چه احتیاط مستحب نیت عبادتی دیگر، در کنار اصل ماندن می باشد.

اهمیت اعتکاف:

اعتکاف، محو خود خواهى در امواج بلند خداگرایى و خدمت‏ به امت اسلامى است.  اعتکاف، بیرون رفتن از خانه خویش و مصمم شدن بر حضور در خانه حضرت حق است. عبادتى مستحبى و تقرب جویانه و داوطلبانه است که روزه روز سوم آن رنگ وجوب مى ‏گیرد. اعتکاف، گریز از لذت گرایى و مهار حس خود محورى و برترى جوئى و بازگشت از قبله دنیاگرایان به سمت و سوى قلب و قبله هستى است. خود سازى، محاسبه نفس، توبه و نیایش، نماز و تلاوت قرآن و استمداد از آستان قدس ربوبى از دیگر برکات‏ اعتکاف است.  اسلام، فکر جدایى از زندگى دنیا و گوشه نشینى و کناره گیرى از مردم و به تعبیر دیگر رهبانیت را باطل و ناپسند اعلام کرد، اما اعتکاف را بعنوان فرصتى براى بازگشت‏ به خویش و خداى خویش قرار داد، تا کسانى که از هیاهو و جنجال هاى زندگى مادى خسته مى ‏شوند، بتوانند چند صباحى با خداى خود خلوت کنند و جان و روح خود را با خالق هستى ارتباط دهند .اعتکاف شرایطی را فراهم می کند تا انسانها با توشه معنوى و اعتقادى راسخ و ایمان و امیدى بیشتر، به زندگى خود ادامه داده ، خود را براى صحنه‏ هاى خطر و جهاد در راه خدا آماده سازند ، همیشه با یاد خدا تلاش کنند ، خود را در محضر پروردگار ببینند ، از نافرمانى او بپرهیزند و به سوى سعادت دنیا و آخرت گام بردارند. 

 

اعتکاف در ادیان دیگر:

کسی به درستی نمی داند که این عبادت، از چه زمانی آغاز و کیفیت اجزا و شرایط آن در بدو شکل گیری چه چیزهایی بوده است. با توجه به آیه 125 سوره بقره، می توان نتیجه گرفت که اعتکاف عملی بوده که در شریعت ابراهیم از مناسک و عبادات الهی محسوب می شده. و پیروان ایشان به این عمل مبادرت می ورزیدند و لذا ابراهیم و اسماعیل (ع) از طرف خداوند موظف شده بودند تا محیط لازم را برای برپایی این مراسم مهیا سازند. واگذاری این مسؤولیت خطیر به آنها، گواه بزرگی بر اهمیت عباداتی چون حج، اعتکاف و نماز در پیشگاه خداوند است.

حضرت موسی (ع) با آن که مسؤولیت سنگین رهبری و هدایت امت را به دوش داشت، برای مدت زمانی آنان را ترک و برای خلوت با محبوب خویش به خلوتگاه کوه طور شتافت. او در پاسخ به پرسش خداوند که فرمود: چرا قوم خود را رها کردی و با عجله به سوی ما شتافتی؟ عرض کرد: پروردگارا! به سوی تو آمدم تا از من راضی شوی (طه :83و84.)

بیت المقدس از مکانهایی بود که همواره عده زیادی از انسانها، برای اعتکاف در آن گرد می آمدند و به راز و نیاز با پروردگار خویش مشغول می شدند. بزرگ این گروه، حضرت زکریا (ع) بود و از جمله کسانی که در امر اعتکاف سرپرستی می نمود حضرت مریم (ع) است. قرآن در این باره می فرماید: "وَ کَفّلَها زَکَریا کُلَّما دَخَلَ عَلَیها زَکَریا المِحرابَ وَجَدَ عِندَها رِزقاً؛ کفالت او (مریم) را زکریا بر عهده گرفت و هر زمان که به محل عبادت او می رفت برای او غذایی مهیا می دید (عمران:37)."

از قرآن مجید (مریم:16و 17) استفاده می شود که حضرت مریم (ع) آنگاه که به افتخار ملاقات با فرشته الهی نایل آمد از مردم بریده بود و در خلوت به سر می برد.

علامه طباطبائی می فرماید: گویا مقصود از دوری مریم از مردم، بریدن از آنان و روی آوردن به اعتکاف برای عبادت بوده است.

طبق روایات اهل سنت، در دوران جاهلیت هم عملی به عنوان اعتکاف در میان مردم رایج بوده است و مردم توسط این عمل به خدای خود تقرب می جسته اند.

اجداد پیامبر اسلام (ص) از پیروان دین حنیف به شمار می روند. اعتکاف در غارها و بیابانها و کوهها، به عده ای از این حنفاء نسبت داده شده است. آنان در جاهای خلوتی که از مردم دور بود به اعتکاف پرداخته و خود را در آن محبوس می کردند و جز برای نیازهای شدید و ضروری، از آن خارج نمی شدند و در آن اماکن به عبادت و تأمل و تفکر در هستی پرداخته و در جستجوی راستی و حقیقت بودند. آنها در آن اماکن خاموش و آرام مثل غار حراء، به عبادت مشغول می شدند.

پیامبر (ص) نیز مانند خود بر دین حنیف یعنی دین حضرت ابراهیم (ع) بود و عبادات متداول آن دین و از جمله اعتکاف را برپا می داشت.

قبل از بعثت حضرت محمد (ص) نیز غار حراء محل عبادت و راز و نیاز بود، حضرت رسول اکرم (ص) نیز به اعتکاف در آن مکان مشغول می شدند و در اندیشه سرنوشت بشریت فرو می رفتند.

 

ارکان اعتکاف:

ارکان عبادت یعنی اجزایی که اگر عمداً یا سهوا ترک شوند، آن عبادت باطل می شود. اعتکاف نیز ارکانی دارد که عبارت اند از:  1) نیت؛ 2) توقف در مسجد جامع شهر یا مساجد چهار گانه معروف؛ 3) کمتر از سه روز نبودن اعتکاف؛ 4) روزه دار بودن معتکف در ایام اعتکاف

زمان اعتکاف:

اعتکاف در هر زمانی که انسان بتواند حداقل سه روز در مسجد بماند صحیح است، و بهترین زمان برای آن، ماه مبارک رمضان و مخصوصا در دهه آخر آن ماه می باشد.

 

نیت اعتکاف:

اعتکاف،همانند سایر عبادات،باید با نیت و قصد قربت‏باشد و هر گونه ریا و خود نمایی و قصد غیر الهی آن را باطل می‏کند. در نیت اعتکاف،قصد وجه شرط نیست،یعنی لازم نیست قصد کند که اعتکاف واجب است‏ یا مستحب. زمان نیت اعتکاف، وقت شروع اعتکاف است که شروع طلوع فجر می باشد و با استمرار نیت اول شب هم مانعی ندارد.

اعتکاف را میتوان به سه صورت به جای آورد. 1) برای خود ؛ 2) به نیابت از مردگان 3) به نیابت

 

از زندگان

اگر اعتکاف را به نیابت از کسی که، از دنیا رفته به جای آورد، در این صورت اعتکاف را تنها به نیابت از یک نفر می توان انجام داد ولی اگر مقصود اهدای ثواب باشد می توان ثواب اعتکاف را به چند نفر، زنده یا مرده، هدیه کرد.

در مورد نیابت از شخص زنده، در میان فقها اختلاف نظر وجود دارد. بسیاری از فقها در درستی چنین اعتکافی، تردید کرده اند. در این صورت، هرگاه نایب، اعتکاف را به قصد رجا، یعنی امید به مطلوب بودن عمل نزد خدا، نه به عنوان عبادتی حتمی انجام دهد، مانعی ندارد. 

 

شرایط اعتکاف:

در صحت اعتکاف علاوه بر شرایط عامه تکلیف ( ایمان، عقل و قدرت)، اموری شرط است: الف) قصد قربت.  ب) روزه .   ج) سه روز روزه دار بودن.   د) وقوف در یکی از چهار مسجد: مسجد الحرام، مسجد النبی«ص»، مسجد جامع کوفه و مسجد بصره. ولی به قصد رجاء ( به امید پاداش) می توان در مسجد جامع هر شهر معتکف شد.   هـ) اجازه شوهر و اجازه پدر و مادر.   و) پیوستگی اعتکاف.

 

محرمات اعتکاف:

-پرداختن به امور جنسی به معنای وسیع آن: که شامل هر نوع بهره برداری شهوانی می باشد .

-بوییدن عطر و هر نوع بوی خوش و گیاهان معطر به قصد لذت بردن

-مجادله و مناقشه: حرمت جدال مربوط به اموری است که معتکف بخواهد فضل و برتری خود را به دیگران نشان دهد.

-محرمات روزه: در حال روزه یعنی از طلوع تا غروب خورشید، که معتکف روزه می گیرد، باید از محرمات روزه نیز اجتناب نماید. بعضی از فقها محرمات احرام را بر معتکف مستحب دانسته اند.

-خرید و فروش

اعمال اعتکاف:

 (درصورت انجام اعتکاف در ایام البیض ماه رجب) اعمال شب سیزدهم: اعمالی را باید در این شب انجام داد؛ از جمه آن ده رکعت نماز است که اگر به درستی به جا آورده شود، دارای ثواب و پاداش بزرگی است. در روایتی از پیامبر (ص) می خوانیم: « کسی که در شب سیزدهم ماه رجب ده رکعت نماز بخواند؛ بدین گونه که در رکعت اول حمد یک مرتبه و سوره عادیات هم یک مرتبه و در رکعت دوم حمد یک مرتبه سوره تکاثر نیز یک مرتبه بخواند و بقیه رکعت ها را هم به همین نحو تمام کند، خداوند متعال گناهان او را می آمرزد و اگر عاق والدین هم باشد خداوند سبحان از او راضی می شود، و همچنین در قبر نکیر و منکر به او نزدیک نمی شوند و او را نمی ترسانند و بر پل صراط هم چون برق خاطف (سریع) عبور می کند و نامه اعمالش را به دست راستش می دهند و میزان اعمالش سنگینی می کند و در بهشت فردوس هزار شهر به او اعطا می شود.»روز سیزدهم هم روزه اش ثواب فراوان دارد و برای کسی که بخواهد عمل امّ داود را به جای آورد، باید این روز و دو روز بعدش «13 تا 15 رجب» را روزه بگیرد.

« برگرفته از سایت تبیان »

 

*****

 

احکام اختصاصی و استفتائات ویژه اعتکاف

بر گرفته از : کتب فقهی چند تن از مراجع معظم تقلید

برای رجوع به استفتائات مقام معظم رهبری حضرت آیت الله خامنه ای  [ اینجا ]  را کلیک کنید.


حضرت آیت الله سید علی حسینی سیستانی

احکام اعتکاف

مسأله ۱۷۱۹ - اعتکاف ازعبادات مستحب می‌باشد که به واسطه نذر، عهد، قسم و مانند اینها واجب می‌شود، و اعتکاف شرعی آن است که فرد درمسجد به قصد قربت، توقّف و اقامت کند و احتیاط مستحب آن است که اقامت به قصد انجام اعمال عبادی مانند نماز یا دعا باشد.

مسأله ۱۷۲۰ - برای اعتکاف وقت معیّنی نیست و در هر زمانی در طول سال که روزه صحیح است، اعتکاف هم صحیح است و بهترین وقت آن، ماه مبارک رمضان است و افضل دهه آخر ماه رمضان است.

مسأله ۱۷۲۱ – حداقل زمانِ اعتکاف، سه روز به ضمیمه دو شبِ وسطِ آن سه روز می‌باشد، و در کمتر از آن صحیح نیست ولی در زیاده حدّی ندارد، و داخل نمودن شب اوّل یا چهارم در نیت اعتکاف مانعی ندارد، بنابراین اعتکاف بیشتر از سه روز جایز است و اگر فرد پنج روز کامل معتکف شد، روز ششم را باید معتکف بماند.

مسأله ۱۷۲۲ - آغاز زمان اعتکاف، اذان صبح روز اوّل است و انتهای آن بنا بر احتیاط واجب، تا اذان مغرب روز سوّم است و در محقّق شدن اعتکاف، سه روز تلفیقی کافی نیست یعنی فرد نمی‌تواند بعد از اذان صبح روزِ اوّل معتکف شود هرچند نقصان روز اوّل را از روز چهارم جبران نماید، مثل اینکه معتکف از اذان ظهر روز اوّل تا اذان ظهر روز چهارم در مسجد بماند.

مسأله ۱۷۲۳ - در اعتکاف اموری معتبر است:

اوّل: معتکف مسلمان باشد.

دوّم: معتکف عاقل باشد.

سوّم: اعتکاف با قصد قربت انجام شود.

مسأله ۱۷۲۴ - اعتکاف کننده، بایدقصدقربت (به گونه‌ای که دروضو بیان شده)، داشته باشد و اعتکاف را از آغاز تا پایان آن به قصدقربت با رعایت اخلاص معتبردرآن به جا آورد.

چهارم: مدّت اعتکاف حداقل سه روز باشد.

مسأله ۱۷۲۵ – حداقل مدّت ‌اعتکاف سه روز است، و اعتکاف در کمتر از سه روز صحیح نیست و اما برای آن حداکثری نیست همچنان که توضیح آن در مسأله (۱۷۲۱) گذشت.

پنجم: معتکف در ایام اعتکاف روزه باشد.

مسأله ۱۷۲۶ - اعتکاف کننده باید در ایّام اعتکاف، روزه باشد، بنابراین کسی که نمی‌تواند روزه بگیرد مانند مسافری که قصد اقامه ده روز ندارد و مریض و زن حائض و نفساء اعتکافش صحیح نیست، ودرایام اعتکاف لازم نیست که روزه مخصوص به اعتکاف باشد بلکه هر روزه‌ای باشد صحیح است حتّی روزه استیجاری،مستحبی و قضاء هم کافی است.

مسأله ۱۷۲۷ - در مدّت زمانی که معتکف روزه است یعنی از اذان صبح تا مغربِ هر روز، هر کاری که روزه را باطل می‌کند، موجب بطلان اعتکاف نیز می‌گردد، بنابراین معتکف باید در هنگام روزه از ارتکاب عمدی مبطلات روزه خودداری نماید.

ششم: اعتکاف در مساجد چهارگانه یا در مسجد جامع باشد.

مسأله ۱۷۲۸ - اعتکاف در مسجد الحرام یا مسجد النّبی (صلّی الله علیه و آله) یا مسجد کوفه یا مسجد بصره صحیح است، همچنین اعتکاف در مسجد جامع هر شهر صحیح می‌باشد مگر در زمانی که امامت آن مسجد اختصاص به فرد غیر عادل داشته باشد که در این هنگام ـ بنا بر احتیاط لازم ـ اعتکاف صحیح نمی‌باشد، و مراد از مسجد جامع مسجدی است که اختصاص به محلّه یا منطقه خاص یا گروه خاصّی نداشته باشد و محلّ اجتماع و رفت‌وآمد مردم مناطق و محله‌های مختلف شهر باشد، و مشروعیت اعتکاف در هیچ مسجدی غیر مسجد جامع ثابت نیست ولی آوردن آن به احتمال مطلوب بودنش اشکال ندارد، اما اعتکاف در جایی که مسجد نیست و مثلاً حسینیه است یا فقط نمازخانه است صحیح نیست و مشروعیت ندارد.

هفتم: اعتکاف در یک مسجد انجام شود.

مسأله ۱۷۲۹ - اعتکاف‌ لازم‌ است در یک مسجد انجام شود. بنابراین یک اعتکاف را نمی‌توان در دو مسجد انجام داد چه جدا از هم باشند یا متصل‌به‌هم باشند مگر به گونه‌ای به هم متّصل باشند که عرفاً یک مسجد حساب شوند.

هشتم: اعتکاف با اذن کسی که اذن او شرعاً معتبر است‌ باشد.

مسأله ۱۷۳۰ - اعتکاف باید با اذن کسی که اذن او شرعاً معتبر است‌ باشد. بنابراین زمانی که توقّفِ زن در مسجد حرام باشد مثل موردی که زن بدون اجازه از منزل خارج شده باشد، اعتکاف باطل است، و در صورتی که توقّفِ زن در مسجد، حرام نباشد ولی اعتکاف منافی با حق شوهر باشد، صحّت اعتکافش در صورتی که بدون اذن شوهرش باشد، محلّ اشکال است. همچنین در صورتی که اعتکاف موجب آزار و اذیت والدین باشد و این اذیت، ناشی از شفقت و دلسوزی باشد، اذن فرزند از آنان لازم است و اگر موجب اذیت آنان نباشد، احتیاط مستحب آن است که اجازه بگیرد.

نهم: معتکف محرّمات اعتکاف را ترک نماید.

مسأله ۱۷۳۱ - کسی که در حالِ‌ اعتکاف ‌می‌باشد، باید از محرّمات اعتکاف که در ذیل می‌آید اجتناب نماید و ارتکاب آنها اعتکاف را باطل می‌کند، ولی وجوب اجتناب از آنها در اعتکافی که واجبِ معیّن نیست، در غیر جماع، بنا بر احتیاط است:

۱ ـ بوی خوش.

۲ ـ جماع و آمیزش با همسر.

۳ ـ استمناء و لمس و بوسیدن از روی شهوت (بنا بر احتیاط واجب).

۴ ـ ممارات و مجادله کردن.

۵ ـ خرید و فروش.

مسأله ۱۷۳۲ - برای معتکف بوییدن عطریات مطلقاً - چه از بوییدنش لذّت ببرد و چه لذّت نبرد - جایز نیست، و بوییدن گیاهان خوشبو در صورتی که از بوییدن آن لذت می‌برد جایزنیست واگر ازبوییدن آن لذت نمی‌برد اشکال ندارد. همچنین معتکف می‌تواند ازمواد شوینده معطّر و خوشبو ازجمله صابون مایع یاجامد، شامپووخمیردندان خوشبو استفاده نماید و در مساجدی که معمولاً غیر معتکفین عطر می‌زنند، استشمام بوی عطر آنان جایز نیست، ولی احساس بوی عطر ظاهراً مانعی ندارد و لازم نیست بینی خود را بگیرد.

مسأله ۱۷۳۳ - جماع و آمیزش با همسر در حال اعتکاف جایز نیست هرچند موجب انزال و خروج منی نشود، و ارتکاب عمدی آن اعتکاف را باطل می‌کند.

مسأله ۱۷۳۴ - معتکف بنا بر احتیاط واجب، باید از استمناء (هرچند به صورت حلال) و مباشرت زن به لمس و بوسیدن به شهوت هم اجتناب کند، و نگاه کردن با شهوت به همسر در ایام اعتکاف مبطل اعتکاف نیست ولی احتیاط مستحب آن است که در ایام اعتکاف از آن اجتناب شود.

مسأله ۱۷۳۵ - در حال اعتکاف جدال بر سر مسائل دنیوی یا دینی در صورتی که به قصد غلبه برطرف مقابل و اظهار فضلیت و برتری باشد، حرام است اما اگر به قصد اظهار حق و روشن شدن حقیقت و برطرف کردن خطا و اشتباه طرف مقابل باشد نه تنها حرام نیست بلکه از بهترین عبادات است. بنابراین ملاک، قصد و نیت معتکف است.

مسأله ۱۷۳۶ - درحال اعتکاف خرید و فروش و بنا بر احتیاط واجب، هر نوع داد و ستدی مانند اجاره، مضاربه، معاوضه و ... حرام است هرچند معامله انجام شده صحیح است.

مسأله ۱۷۳۷ - هرگاه معتکف برای تهیه مواد خوراکی یا آشامیدنی یا سایر حوائج اعتکاف ناچار به خرید و فروش شود و شخص غیر معتکفی که این کار را به وکالت انجام دهد، نیابد و تهیه اجناس مذکور بدون خرید مثل هدیه یا قرض گرفتن امکان نداشته باشد، در این صورت، خرید و فروش مانعی ندارد.

مسأله ۱۷۳۸ - اگر معتکف محرّمات اعتکاف را عمداً و با وجود اطّلاع از حکم شرعی انجام دهد، اعتکافش باطل می‌شود.

مسأله ۱۷۳۹ - اگر معتکف یکی از محرّمات اعتکاف را سهواً و از روی فراموشی انجام دهد، مطلقاً مبطل اعتکاف نیست.

مسأله ۱۷۴۰ - اگر معتکف یکی از محرّمات اعتکاف را به خاطر ندانستن مسأله انجام داده، در صورتی که جاهل مقصّر بوده، اعتکافش باطل می‌شود و اگر جاهل قاصر بوده، اعتکافش صحیح است و حکم سهو را دارد.

مسأله ۱۷۴۱ - اگر شخص معتکف اعتکافش را به‌وسیله ارتکاب یکی از مُفسداتی که در مسائل پیش بیان شد، باطل کند، اگر اعتکاف واجبِ معین باشد، بنا بر احتیاط واجب، باید اعتکاف را قضاء کند و اگر در اعتکاف واجبِ غیر معین باشد مثل آنکه اعتکاف را بدون آنکه در وقت معیّنی باشد نذر کند، واجب است که اعتکاف را دوباره از سر گیرد، و اگر در اعتکاف مستحب باشد و بعد از اتمام روز دوّم اعتکاف را باطل کند، بنا بر احتیاط وجوبی اعتکاف را قضاء کند و اگر قبل از اتمام روز دوم، اعتکاف مستحب را باطل کند، چیزی بر عهده او نیست و قضاء ندارد.

دهم: معتکف در مکان اعتکاف باقی بماند و از آن خارج نشود مگر در مواردی که خروج شرعاً جایز است.

مسأله ۱۷۴۲ - در مواردی که جایز است از مسجد بیرون رود، بیشتر از زمانی که برای انجام آن امر لازم است، نباید خارج مسجد نماند.

خروج از محل اعتکاف

مسأله ۱۷۴۳ - خروج از محلّ اعتکاف برای ضروراتی که چاره‌ای از آن نیست، مثل رفتن به دستشویی، جایز است و خروج از مسجد برای غسل جنابت جایز بلکه واجب است، همچنین خروج بانوان برای انجام غسل استحاضه جایز است. و زن مستحاضه‌ای که غسل بر او واجب است در صورتی که غسل‌های واجب خود را انجام ندهد، مضرّ به صحّت اعتکافش نیست.

مسأله ۱۷۴۴ - خروج ازمحلّ اعتکاف برای وضوی نماز واجبِ اداء، جایزاست هرچند وقت نماز داخل نشده باشد و خارج شدن برای وضوی نماز واجبِ قضاء درصورتی که وقت قضاء وسعت داشته باشد، محلّ اشکال است.

مسأله ۱۷۴۵ - چنانچه شرایط برای وضو گرفتن در خود مسجد فراهم باشد فرد معتکف نمی‌تواند به خارج از مسجد برای وضو گرفتن برود.

مسأله ۱۷۴۶ - اگر بر اعتکاف کننده غسل واجب شود، در صورتی که آن غسل از غسل‌هایی است که انجام آن در مسجد، مانع داشته و جایز نباشد مثل غسل جنابت که مستلزم ماندن در مسجد با جنابت است یا موجب نجس شدن مسجد می‌گردد، باید خارج شود‌ وگرنه اعتکاف او باطل می‌شود و در صورتی که غسل کردن در مسجد مانعی نداشته باشد مانند غسل مسّ میّت و امکان غسل نیز باشد، بنا بر احتیاط واجب، جایز نیست از مسجد خارج شود.

مسأله ۱۷۴۷ - خروج از محلّ اعتکاف برای غسل‌های مستحبی مثل غسل جمعه یا غسل اعمال «اُمّ داوود» و همچنین برای وضوی مستحبی، محلّ اشکال است. و به طور کلّی خارج شدن از مسجد برای امور راجحه (دارای رجحان) در غیر آنچه ضرورت عرفی به حساب می‌آید، محلّ اشکال و احتیاط است، ولی معتکف برای تشییع جنازه و تجهیز میّت مانند غسل و نماز و دفن میّت و برای عیادت مریض و نماز جمعه می‌تواند از محلّ اعتکاف ‌خارج شود.

مسأله ۱۷۴۸ - خروج فرد معتکف برای شرکت در نماز جماعتی که خارج از محلّ اعتکاف ‌برگزار می‌شود، بنا بر احتیاط واجب، جایز نیست مگر فردی که در مکه مکرّمه معتکف شده باشد که وی می‌تواند برای نماز جماعت یا فرادی از مسجد خارج شود و در هر جای مکه که می‌خواهد نماز بخواند.

مسأله ۱۷۴۹ - خروج معتکف از مسجد برای آوردن وسایل مورد احتیاجش در فرضی که می‌تواند فرد غیر معتکفی را برای آوردن آن وسایل مأمور نماید، جایز نیست.

مسأله ۱۷۵۰ - معتکف برای شرکت در امتحانات دبیرستان یا دانشگاه یا حوزه چنانچه ضرورت عرفی باشد می‌تواند از محل اعتکاف خارج شود ولی نباید مدّت خروجش طولانی ‌گردد، به گونه‌ای‌ که صورت اعتکاف از بین برود، مثلاً تا دو ساعت اشکال ندارد.

مسأله ۱۷۵۱ - اگر معتکف به خاطر کار ضروری از مسجد خارج شود ولی مدّت خروجش طولانی ‌گردد، به گونه‌ای که صورت اعتکاف از بین برود، اعتکافش باطل است، هرچند خروجش از روی اکراه یا اجبار یا اضطرار و یا فراموشی باشد.

مسأله ۱۷۵۲ - اگر معتکف از محلّ اعتکاف عمداً و اختیاراً و با وجود اطّلاع از حکم شرعی در غیر موارد ضروری و مجاز برای خروج، خارج گردد، اعتکافش باطل می‌شود.

مسأله ۱۷۵۳ - اگر معتکف از محلّ اعتکاف به خاطر ندانستن مسأله و جهل به حکم شرعی در غیر موارد ضروری و مجاز برای خروج، خارج گردد، اعتکافش باطل می‌شود.

مسأله ۱۷۵۴ - اگر معتکف از روی فراموشی از مسجد خارج شود، اعتکاف باطل می‌شود و اگر معتکف از روی اکراه و اجبار از مسجد خارج شود، اعتکافش باطل نمی‌شود مگر مدّت خروجش طولانی گردد، به گونه‌ای که صورت اعتکاف از‌ بین برود که‌ در این ‌فرض، اعتکافش باطل می‌شود.

مسأله ۱۷۵۵ - اگر برمعتکف خروج از محلّ اعتکاف، واجب باشد مثل اداء بدهی و دینی که برعهده او واجب است و سررسید آن فرا رسیده است و تمکّن از ادای آن را دارد و طلبکار هم آن را مطالبه می‌کند یا اداء واجب دیگری که انجام آن متوقّف برخروج است ولی اوخلاف وظیفه رفتار نموده وخارج نشود، گناهکار است اما اعتکافش باطل نمی‌شود.

مسأله ۱۷۵۶ - معتکف نباید بیش از مقدار حاجت و ضرورت و نیاز بیرون مسجد بماند و در خارج از مسجد، در صورت امکان، نباید زیر سایه بنشیند ولی نشستن زیر سایه در خارج از محلّ اعتکاف، اگر قضاء حاجت و رفع نیاز متوقّف بر نشستن زیر سایه باشد، اشکال ندارد و بنا بر احتیاط واجب، بعد از قضاء حاجت و رفع نیاز مطلقاً ننشیند مگر ضرورت پیش آید.

مسأله ۱۷۵۷ - معتکف می‌تواند در بیرون مسجد زیر سایه راه برود هرچند احتیاط مستحب ترک آن است.

مسأله ۱۷۵۸ - مراعات نزدیک‌ترین مسیر در هنگام خروج از محلّ اعتکاف یا برگشت به محلّ اعتکاف، بنا بر احتیاط واجب، لازم است مگر آنکه انتخاب مسیر دورتر مستلزم توقّفِ کمتر در خارج مسجد باشد که باید آن را انتخاب کند.

 

مسائل متفرقه اعتکاف

مسأله ۱۷۵۹ - انسان می‌تواند از آغاز هنگام نیتِ اعتکاف در غیر اعتکافِ واجبِ معین شرط کند که اگر مشکلی پیش آمد اعتکاف را رها کند. بنابراین وی می‌تواند با قرار دادن این شرط، در وقت پیش آمدن مشکل و مانع، اعتکاف را رها کند و اشکالی هم ندارد حتّی در روز سوّم، اما اگر معتکف شرط کند بدون عارض شدن هیچ سببی بتواند اعتکاف را قطع نماید، صحّت چنین شرطی، محلّ اشکال است. شایان ذکر است قرار دادن شرط مذکور (شرط رها کردن اعتکاف در اثنای آن) بعد از شروع اعتکاف یا قبل از شروع آن صحیح نیست بلکه باید همزمان و مقارن با نیت اعتکاف باشد.

مسأله ۱۷۶۰ - در اعتکاف، بلوغ شرط نیست و اعتکافِ بچه ممیّز هم صحیح است.

مسأله ۱۷۶۱ - اگر‌ اعتکاف‌ کننده بر فرش غصبی بنشیند و از غصبی بودن فرش، آگاه باشد، معصیت کرده است ولی اعتکافش باطل نمی‌شود و اگر کسی به مکانی سبقت گرفته و جا گرفته باشد و اعتکاف کننده، آن مکان را از او بدون رضایت بگیرد هرچند گناهکار است ولی اعتکافش صحیح است.

مسأله ۱۷۶۲ - اگر در موقع نیت اعتکافِ واجب، شرط رجوع (شرط رها نمودن اعتکاف در اثنای آن) کرده باشد که تفصیل آن در مسأله (۱۷۵۹) گذشت، چنانچه یکی از محرّمات را انجام دهد، قضاء اعتکاف و از سر گرفتن آن، هیچ‌کدام لازم نیست.

مسأله ۱۷۶۳ - اگر زنی که معتکف شده است بعد از‌ اتمام روز دوّم اعتکاف، حائض شود واجب است فوراً از مسجد خارج شود و قضاء اعتکاف بر او بنا بر احتیاط واجب لازم می‌باشد، مگر آنکه در ابتدای اعتکاف شرط رجوع (شرط رها نمودن اعتکاف در اثنای آن) کرده باشد که تفصیل آن در مسأله (۱۷۵۹) گذشت.

مسأله ۱۷۶۴ - قضاء اعتکاف واجب، واجب فوری نیست ولی نباید قضاء آن را به حدّی تأخیر اندازد که سهل‌انگاری در اداء واجب حساب شود و احتیاط مستحب است که فوراً قضاء کند.

مسأله ۱۷۶۵ - اگر در اثناء اعتکافی که به سبب نذر یا قسم یا عهد یا سپری شدن دو روز اوّل اعتکاف، واجب شده است، معتکف بمیرد بر ولیّ او (پسر بزرگ‌تر) قضاء اعتکاف، واجب نیست هرچند احتیاط مستحب آن است که اعتکاف متوفّی را قضاء کند. البتّه چنانچه معتکف در این مورد وصیّت نموده است که از ثلث مالش فردی را اجیر کنند تا برای او اعتکاف انجام دهد، باید مطابق با وصیّت عمل شود.

مسأله ۱۷۶۶ - اگر معتکف اعتکاف واجب را با جماع و آمیزش عمداً باطل کند، چه در روز باشد یا شب، کفّاره واجب می‌شود و در سایر محرّمات، کفّاره ندارد هرچند احتیاط مستحب است که کفّاره بدهد.

و کفّاره بطلان اعتکاف، همانند کفّاره ماه مبارک رمضان است که فرد مخیر است شصت روز را روزه بگیرد یا شصت فقیر را طعام بدهد، هرچند احتیاط استحبابی مراعات کفّاره مرتّبه است یعنی شصت روز روزه بگیرد و اگر نتوانست شصت فقیر را طعام دهد.

مسأله ۱۷۶۷ - عدول از اعتکاف به اعتکاف دیگر جایز نیست، چه هر دو واجب باشند مثل آنکه یکی را به نذر و دیگری را به قسم بر خود واجب کرده باشد، یا هر دو مستحب باشند، یا یکی واجب و دیگری مستحب باشد، یا یکی برای خود و دیگری به نیابت یا اجاره برای غیر باشد، یا هردو به نیابت ازغیر باشد.

 

http://www.sistani.org/ برگرفته از سایت رسمی دفتر آیت الله سیستانی

وب سایت  /  www.sistani.org  پست الکترونیکی   farsi@sistani.org

*****

حضرت آیت الله لطف الله صافی گلپایگانی

تعریف اعتکاف

اعتکاف، توقّف درمسجد است با این قید که در این توقّف قصد و نیّت تعبّد و بندگی را داشته باشد؛ و احوط آن است که نیّت عبادت دیگری مانند نماز و روزه و... غیر از اعتکاف را نیز ضمیمه نماید.

زمان اعتکاف

در هر زمانی که روزه‌گرفتن صحیح باشد، اعتکاف نیز صحیح است؛ امّا افضل اوقات اعتکاف، ماه مبارک رمضان و افضل اوقات ماه مبارک رمضان دهه آخر آن می‌باشد.

شرایط معتکف

- عقل

س. آیا اعتکاف کودک ممیّز صحیح است؟         ج. اقوی، صحّت آن است.

- نیّت‌کردن

* نیّت

س. آیا در اعتکاف واجب و مستحب، قصد وجوب یا استحباب لازم است؟        ج. لازم نیست.

س. اگر از روی اشتباه، برای اعتکاف واجب، نیّت استحباب نماید ‌یا بالعکس، تکلیف چیست؟

 ج. اشکال ندارد.

س. آیا تجدید نیّت در روز سوّم اعتکاف مستحب، لازم است؟        ج. لازم نیست، هر چند احوط است.

س. آیا در اعتکاف، نیازی به قصد نمودن عبادات دیگر (‌علاوه بر نیّت اعتکاف) ‌هم است؟

ج. بنابر احتیاط باید قصد عبادت دیگری نیز بشود.

* زمان نیّت

س. زمان نیّت اعتکاف چه وقتی است؟ آیا اوّل شب می‌شود نیّت کرد؟       ج. وقت نیّت، قبل از فجر صادق است و اکتفا به نیّت اوّل شب مشکل است مگر این‌که نیّت اوّل شب تا فجر ادامه داشته باشد.

س. درمراسم اعتکاف باید قبل از اذان صبح درمسجد مستقر باشد. اگردقایقی بعداز اذان بیاید، اعتکاف چه صورتی دارد؟       ج. باید قبل از طلوع فجر صادق در مسجد باشد.

* شرط برگشت از اعتکاف در هنگام نیّت

س. آیا انسان می‌تواند از آغاز، هنگام نیّت، شرط کند که اگر برایش اتّفاقی افتاد یا مشکلی پیش آمد- مثلاً بگوید اگر هوا سرد شد- اعتکاف را رها می‌کنم حتی در روز سوّم؟ آیا لازم است اتّفاق یا مشکل خاصّی را در نظر بگیرد یا نیازی نیست؟

ج. جایزاست درحین نیّت (نه قبل از آن و نه بعداز شروع دراعتکاف)، شرط رجوع از اعتکاف را درهر وقت که بخواهدحتی در روز سوّم بنماید،حتی بدون عروض هیچ سببی.

 س. آیا در اعتکاف نذری، انسان می‌تواند هنگام خواندن صیغه نذر، شرط کند که اگر مانعی پیش آمد اعتکافم را رها می‌کنم؟

ج. صحّت اشتراط رجوع ازاعتکاف درنذر،‌محلّ تأمل بلکه محلّ منع است. بلی،نذراعتکاف مشروط، ‌صحیح است.

 س. فرموده‌اید معتکف مجاز است هنگام نیّت شرط کند «هر وقت خواست» (حتی در روز سوّم) از اعتکاف برگردد. اگر بعد از نیّت حکم شرط خود را ساقط نمود، آیا شرط او ساقط می‌شود یا خیر؟

 ج. شرط رجوع از اعتکاف حتی در روز سوم در حین نیّت، جایز است و اما ظاهر این است که حکم شرط ساقط نمی‌شود، اگر چه احتیاط در ترتیب آثار سقوط است به اینکه اگر بعد از اکمال دو روز، شرط را ساقط کند، اعتکاف را تمام کند و آن را رها نکند.

* عدول از نیّت

س. حکم عدول از اعتکاف به اعتکاف دیگر چیست؛ چه هر دو واجب باشند یا مستحب یا یکی واجب باشد و دیگری مستحب یا یکی برای خودش باشد و دیگری برای نیابت یا هر دو برای نیابت باشد؟

ج. در هیچ یک از صور مذکوره، عدول جایز نیست.

* نیابت

س. آیا اعتکاف را به نیابت از کسی که مرده و یا به نیابت از کسی که زنده است می‌توان انجام داد؟

ج. نیابت از میّت در اعتکاف، صحیح است و نیابت از حیّ محلّ اشکال است. بلی، به قصد رجاء، اشکال ندارد.

- روزه‌گرفتن

* نوع روزه

س. آیا هرگونه روزه و‌ لو استیجاری و ... برای اعتکاف کافی است؟      ج. بلی، مطلق صوم کفایت می‌کند.

س. در اعتکاف رمضان نیّت روزه باید چگونه باشد؟      ج. روزه باید به نیّت روزه ماه مبارک رمضان گرفته شود.

س. اگر شخصی نذر کند که در ایام معیّنی معتکف شود. اگر در همان ایام، روزه‌ نذری یا استیجاری بر عهده او باشد، آیا می‌تواند در همان اعتکاف، روزه نذری یا اجاره‌ای خود را بجا آورد؟      ج. بلی، مانعی ندارد.

 * اعتکاف در سفر

س. آیا انسان می‌تواند نذر کند که در سفر روزه بگیرد؟        ج. اگر در حضر چنین نذری بکند صحیح است.

س. آیا در حین مسافرت می‌شود روزه‌ی در سفر را نذر کرد؟         ج. صحیح نیست.

س. مسافر در چه صورتی می‌تواند اعتکاف کند؟

 ج. در مواردی که صوم برای مسافر صحیح باشد، مانند این‌که در وطن نذر کرده باشد که در سفر روزه بگیرد یا در مدینه که جایز است مسافر برای طلب حاجت سه روز روزه بگیرد.

س. شخصی نذر کرده در ایام البیض ماه رجب، در مسجد مقدّس جمکران معتکف شود و نذر کرده در فرض مسافرت روزه هم بگیرد. آیا نذرش منعقد است؟ آیا اعتکاف او صحیح است؟(هر چند مسافر باشد)

ج. در فرض سؤال، اعتکاف صحیح است.

س. شخصی برای درک فضیلت اعتکاف درمشهد مقدّس، بعد از رسیدن به مشهد بدون قصد اقامت نذرکرده سه روز روزه بگیرد. آیا چنین نذری صحیح است؟         ج. صحیح نیست.

 س. حکم اعتکاف مسافر در مساجد مدینه، کوفه، مسجد‌الحرام، سهله و مشاهد مشرفه بدون نذر روزه و قصد اقامت چیست؟        ج. در هر مکانی که روزه صحیح نیست، اعتکاف هم صحیح نیست.

*اعتکاف در سفر حرام

س. آیا در سفر حرام می‌توان اعتکاف کرد؟

ج. در مورد سؤال با تحقّق اعتکاف به قصد قربت و حصول سایر شرائط اعتکاف صحیح است.

- اذن برای اعتکاف

س. آیا زن باید برای اعتکاف ازشوهرش اجازه بگیرد؟ حتی اگرمعتکف شدن او باحقّ شوهر،منافات نداشته باشد.    ج. انجام اصل اعتکاف زن، چنانچه منافی با حقّ زوج نباشد مشروط به اذن زوج نیست، ولی خروج او از منزل بدون اذن زوج جایز نیست. پس اگر بدون اذن او خارج شود و به مسجد برای اعتکاف برود، از این جهت اعتکافش باطل است.

س. آیا زن می‌تواند با امر شوهرش روز سوم اعتکاف خود را بشکند؟ و اگر شوهر او را مجبور به این کار کند، آیا بر عهده شوهر کفّاره می‌آید یا خیر؟        ج. اگر زوجه با اذن زوج معتکف شده، زوج نمی‌تواند او را مجبور به شکستن اعتکاف نماید و لکن در صورت اجبار، کفّاره ثابت نیست.

 س. آیا فرزند باید برای اعتکاف از والدین خود اجازه بگیرد حتّی اگر معتکف شدن او موجب اذیّت و آزار یا زحمت آنها نباشد؟        ج. در صورت عدم ایذاء، اذن والدین شرط نیست. بلی، احتیاط خوب است.

- عدد (‌صحیح‌نبودن کمتر از سه روز)

س. اعتکاف کمتر از سه روز چه حکمی دارد؟      ج. صحیح نیست.

س. آیا معتکف می‌تواند شش روز یا ده روز نیّت اعتکاف بکند؟       ج. مانعی ندارد.

س. منظور از روز در اعتکاف چیست؛ آیا پایان روز، غروب آفتاب است یا مغرب؟

ج. منظور از غروب، زوال حُمرِه مَشرقیّه است که عرفاً مغرب گفته می‌شود.

س. اگر کسی نذر کند سه روز منفصل اعتکاف کند، آیا نذرش منعقد می‌شود؟        ج. صحیح نیست.

- مکان اعتکاف

س. ملاک درتعیین مسجدجامع چیست؟ آیا ممکن است تعدادمساجد یک شهر یا روستا متعدّد باشد؟ آیا مساجدجامع، ممکن است به هم خیلی نزدیک باشند؟     ج. مسجد جامع، مسجدی است که برای گروه خاصی ساخته نشده است در مقابل مسجد بازار و قبیله و امثال اینها که در آنها معظم اهل بلد جمع نمی‌شوند و آماده برای اجتماع آنها هم نشده است و ممکن است مسجد جامع متعدّد باشد و نیز نزدیک هم باشند.

 س. اعتکاف در غیر مسجد جامع مانند حسینیه، نمازخانه دانشگاه چگونه است؟

 ج. اعتکاف در غیر مسجد جامع، صحیح نیست.

س. اعتکاف شیعه در عبادتگاه‌های دیگر اهل کتاب یا مسجد مخالف چه حکمی دارد؟

ج. اعتکاف در عبادتگاه اهل کتاب صحیح نیست و امّا در مسجد جامع اهل تسنّن صحیح است.

س. آیا در تهران بزرگ، در مسجد جامع هر محلّه می‌توان اعتکاف کرد؟

ج. اگر خصوصیات مسجد جامع را داشته باشد، می‌توان اعتکاف کرد.

 س. اگر اعتکاف واجب خود را در مسجدی بجا آورد و بعداً فهمید که اعتکاف در آنجا صحیح نبوده است، اعتکاف او چه حکمی دارد؟        ج. اگر اعتکاف واجب بوده، باید استیناف یا قضا شود.

س. آیا اعتکاف در مسجد مقدّس جمکران و زیرزمین آن، صحیح است یا خیر؟

ج. در حال حاضر که عنوان جامعیّت حاصل شده، اعتکاف در آن صحیح است.

 س. آیا محوطه اطراف مسجد که به عنوان حیاط از آن استفاده می‌شود، حکم مسجد را دارد؟

ج. حیاط، حکم مسجد را ندارد مگر آن‌که به عنوان مسجد وقف شده باشد.

س. پشت بام و سرداب و محراب مسجد و هر چه به سبب توسعه مسجد به آن افزوده شده جزو مسجد به حساب می‌آید؟ و در صورت شکّ، چنین جاهایی حکم مسجد را دارد؟     ج. پشت بام و سرداب و محراب جزو مسجد است و آنچه به مسجد به قصد اینکه جزو مسجد باشد افزوده شده، مثل اینکه خود مسجد را توسعه داده باشند، مسجد محسوب است و اگر شکّ داشته باشید در اینکه آنچه افزوده شده به قصد مسجدیّت بوده یا نه، مسجد محسوب نمی‌شود.

* وحدت مسجد

س. آیا معتکف می‌تواند قسمتی از اعتکاف را در یک مسجد جامع و قسمت دیگر را در مسجد جامع دیگری بجا بیاورد؟       ج. نمی‌تواند.

س. آیا اعتکاف در دو مسجد متصل به هم (به طوری که بخشی از وقت را در یکی و بخشی از آن در دیگری بماند) جایز است؟         ج. اعتکاف، باید در مسجد واحد باشد و به نحو مذکور در سؤال، اعتکاف باطل است.

س. اگر اعتکاف به سبب پیش‌آمدن مانعی به هم بخورد:    الف: آیا می‌توان همان اعتکاف را بعد از برطرف شدن مانع در همان مسجد به پایان ببرد؟   ب: آیا می‌توان آن را در مسجد دیگر ادامه داد؟

ج. ادامه آن اعتکاف صحیح نیست؛ چه در همان مسجد و یا در مسجد دیگر.

 *‌ استفاده شخصی معتکف از وسائل مسجد

س. استفاده از وسایل مسجد در کارهای شخصی، در حال اعتکاف چه حکمی دارد؟

ج. جایز نیست چنان‌که در غیر حال اعتکاف هم جایز نیست، ولی مبطل اعتکاف نیست.

* غصب مکان و اعتکاف

س. آیا اعتکاف کسی که جای شخص دیگری را غصب کرده یا عمداً بر فرش غصبی نشسته، صحیح است؟        ج. در هر دو صورت بنابر احتیاط، اعتکاف باطل است، و در هر دو صورت اگر بعد از اکمال دو روز بوده، احتیاط کند به اینکه اعتکاف را به آخر برساند و نیز اگر اعتکاف با نذر یا عهد مثلاً واجب شده و لو در روز اوّل باشد، احتیاط این است که اعتکاف را تمام کند. بلی، اگر جاهل به غصب یا ناسی بوده، اعتکاف صحیح است.

س. اگر جای کسی را که معتکف بوده غصب کند، فرموده‌اند اعتکاف او باطل است. حال اگر جاهل بود یا عامد بود ولی حال پشیمان شده و جای خود را عوض کند، اعتکاف او صحیح است یا خیر؟ در صورت عمد، آیا کفّاره دارد یا خیر؟

ج. در فرض سؤال، چنانچه جاهل بوده، اعتکاف صحیح است و اگر عامد بوده پس اگر بعد از غصب و جلوس به عنوان اعتکاف پشیمان شده، اعتکاف باطل است ولی کفّاره ندارد هر چند احوط است و اگر به عنوان اعتکاف، تصرّف در مکان مغصوب نکرده بلکه فقط شخص ذی حقّ را از مکان خود کنار زده و خودش هم در مکان دیگر اعتکاف نموده هر چند فعل حرامی مرتکب شده امّا اعتکافش باطل نیست.

* استدامه توقف در مسجد

س. در چه مواردی معتکف می‌تواند از مسجد خارج شود؟

ج. در مواردی که ضرورت عقلی یا شرعی یا عادی وجود داشته باشد، مانند رفع حصر از بول و غائط یا احتیاج به غسل در مورد جنابت یا استحاضه و مانند اینها وهمچنین برای اقامه شهادت یا تشییع جنازه یاعیادت مریض.

س. معتکف برای موارد ضروری چه مدّتی می‌تواند در خارج از مسجد بماند؟

ج. در فرض خروج برای امر لازم، اگر زمانِ بودن در خارج مسجد به قدری طول بکشد که صورت اعتکاف را برهم زند، اعتکاف باطل می‌شود.

س. معتکف وقتی برای توالت و یا گرفتن وضو به خارج مسجد می‌رود گاهاً اتفاق می‌افتد که تقریباً 10دقیقه یا بیشتر در صف نوبت می‌ایستد. آیا این عمل ضرری به اعتکاف می‌زند؟ و آیا در آن مدّت می‌تواند کارهایی را انجام دهد مثلاً ظرف بشوید؟

ج. اگر خروج برای گرفتن وضو یا توالت ضروری باشد و به غیر از اینکه در صف نوبت بایستد، راه دیگری نباشد اشکال ندارد، لکن در آن مدّت اشتغال به کار دیگر بر خلاف احتیاط است و باید ترک شود.

س. در چه مواردی واجب است معتکف از مسجد خارج شود؟ اگر در مواردی که واجب است خارج شود این کار را نکند، آیا به اعتکاف او ضرری می‌زند؟

 ج. در موردی که مثلاً در مسجد جنب شود اگر خارج نشود اعتکافش باطل است ولی اگر مثلاً وجوب خروج برای اداء دین واجب الأداء و یا انجام واجب دیگری که متوقّف بر خروج است باشد گناه کرده ولی اعتکاف باطل نمی‌شود.

س. در هنگام خروج در موارد مجاز یا خروج ضروری از محلّ اعتکاف، آیا می‌توان زیر سایه راه رفت؟ آیا می‌توان در سایه نشست و آیا انتخاب نزدیکترین مسیر واجب است؟       ج. احوط، مراعات نزدیکترین راه است و واجب است مکث او به مقدارحاجت باشد نه زائد برآن و واجب است در صورت امکان در سایه ننشیندبلکه احتیاط این است که درسایه، راه هم نرود بلکه احتیاط این است که مطلقاً ننشیند مگر در مورد ضرورت.

س. در موارد زیر اگر عمداً و از روی اختیار، در غیر موارد مجاز، از مسجد بیرون رود، اعتکاف او چه حکمی دارد؟   الف: اگر جاهل به حکم باشد.    ب: اگر به سبب فراموشی یا اکراه از مسجد خارج شود.

ج(الف). اعتکاف باطل است.   ج(ب). در صورت نسیان محلّ اشکال است و احتیاط به اتمام و اعاده در صورت وجوب اعتکاف ترک نشود وبعیدنیست صورت اکراه، ملحق به موارد ضرورت باشد که اعتکاف باطل نشود.

س. معتکف در روز سوم اعتکاف بدون مجوز شرعی از مسجد خارج می‌شود. آیا تنها قضاء لازم است یا کفّاره هم باید بدهد؟        ج. در مورد سؤال، فقط قضاء دارد و کفّاره لازم نیست.

س. تأخیر غسل واجب، مثل غسل جنابت و مس میّت در حال اعتکاف، آیا مبطل اعتکاف است؟

ج. تأخیر غسل مسّ میت موجب بطلان اعتکاف نمی‌شود ولی چون توقّف جنب در مسجد حرام است لذا تأخیر غسل جنابت حرام است و موجب بطلان اعتکاف می‌شود.

س. شخصی از لثه‌هایش خون می‌آید، آیا می‌تواند دهان خود را در یک ظرف بشوید و بعد آن را در بیرون از مسجد دور بریزد و یا تسریع در این امر واجب است و یا شستن دهان باید در بیرون از مسجد صورت بگیرد؟        ج. اگر موجب تنجیس مسجد نمی‌شود، مانعی ندارد.

س. خارج شدن معتکف از مسجد در موارد ذیل چه حکمی دارد:    الف: گرفتن وضو؟   ب: غسل مستحبی و مسواک‌؟     ج: تلفن‌زدن به خانواده در موارد غیرضروری و امور متعارف؟    د: دیدار با خانواده در بیرون از محدوده مسجد؟     هـ: شرکت در دروس حوزه و دانشگاه؟     و: نماز جماعت یا نماز جمعه؟

ج. برای شرکت در دروس و نماز جماعت و تلفن به خانواده و راهپیمایی و دیدار با خانواده محلّ اشکال بلکه ممنوع است، ‌و برای نماز جمعه اشکال ندارد و همچنین برای وضو و غسل مستحبّی و برای مسواک‌زدن هم اگر ضرورت داشته باشد، اشکال ندارد.

س. شخصی امام جماعت مسجدیا مدرسه‌ای می باشد.آیا در حال اعتکاف جهت اقامه نمازجماعت می تواند از مسجد خارج شود؟        ج. جوازخروج برای اقامه جماعت مشکل است. بلی، خروج برای نماز جمعه اشکال ندارد.

س. قسمتی از بدن در حال اعتکاف خونی شده است. آیا ازاله آن در بیرون مسجد ضرورت فوری دارد یا تأخیر نیز جایز است؟         ج. اگر نمی‌خواهد فعلاً نماز بخواند، تطهیر فوری ضرورت ندارد.

س. اگر در مسجد شیر آب و ظرفشویی برای مسواک‌زدن و وضوی مستحبی باشد، در این صورت معتکف می‌تواند برای بجا آوردن آنها از مسجد خارج شود؟       ج. نمی‌تواند.

س. با توجه به مشکلاتی که صرف غذا در مسجد دارد. آیا صرف غذا در سالن غذاخوری که در محوّطه مسجد است برای معتکفین جایز است؟       ج. جایز نیست.

س. آیا معتکف می‌تواند جهت اخذ سهمیه دولتی (در صورتی که در غیر آن زمان ممکن نباشد و به آن محتاج باشند) ‌از مسجد خارج شود؟ و آیا این معامله محسوب می‌شود؟       ج. در فرض سؤال، چنانچه با توکیل هم ممکن نباشد، اشکال ندارد.

س. درصورت وجود شیرآب و ظرفشویی درداخل مسجدبرای مسواک‌زدن ووضوی مستحبّی و ازطرفی منع خادمین مسجد به خاطر رعایت نظافت، آیا برای انجام امور مذکوره معتکف می‌تواند از مسجدخارج شود؟

ج. کسی حقّ منع ندارد و اگر با این حال منع کردند، خروج بمقدار ضرورت برای امور مذکوره اشکال ندارد.

- بر هم‌زدن اعتکاف

س. انسان چه موقع می‌تواند اعتکاف خود را به هم بزند و چه موقع نمی‌تواند؟

ج. در صورتی که اعتکاف مستحبّ باشد در دو روز اول می‌تواند بهم بزند و اگر دو روز را تمام کرد نمی‌تواند بهم بزند و اگر اعتکاف واجب مانند اعتکاف نذری باشد. پس اگر معین نموده در چه زمانی اعتکاف کند حقّ بهم زدن آن را حتی در روز اول هم ندارد و اگر در نذر زمانی برای اعتکاف تعیین ننموده مانند اعتکاف مندوب است که می‌تواند در دو روز اول آن را قطع کند.

س. کسی که درحین اعتکاف مریض شود (وقبلاًهم شرط نکرده باشد)‌ میتواند روز سوم اعتکاف خود را بهم بزند؟        ج. مرضی که موجب بطلان صوم است، موجب بطلان اعتکاف نیز است و لو روز سوّم باشد.

س. اگر زنی را که معتکف است طلاق رجعی دهند، تکلیفش چیست؟ اعتکاف او چه حکمی دارد؟

ج. در فرض سؤال، اعتکاف مطلّقه باطل است و باید برای نگهداشتن عدهّ به منزل برود و اگر اعتکافش واجب موسّع بوده، باید بعد از خروج از عدّه استیناف کند و اگر واجب معیّن بوده پس اگر تعیّن از جهت وقوع طلاق در روز سوّم اعتکاف باشد بعید نیست مخیّر باشد بین اتمام اعتکاف و خروج پس از آن و بین ابطال اعتکاف و خروج فوری و اگر تعیّن از جهت اجاره و نذر و شبه آن باشد باید خارج شود.

س. اگر شخص معتکف در اثناء اعتکاف واجب (به نذر یا مثل آن) بمیرد، آیا قضای آن بر ولیّ او واجب است؟         ج. در فرض سؤال، ‌قضاء آن بر ولیّ واجب نیست هر چند احوط است. بلی، اگر مورد نذر، ‌روزه در حال اعتکاف باشد قضاء آن بر ولیّ واجب است.

- محرّمات اعتکاف

س. چه چیزهایی بر معتکف حرام است؟          ج. به کتب مفصّله مدوّنه در این موضوع مراجعه نمایید اجمالاً: 1- تماس با زن2- استشمام بوی خوش 3- بیع و شراء 4-‌ مجادله در امر دنیوی و دینی.

س. گرفتن ناخن و یا کندن مو، مثل اصلاح سر و صورت، در حال اعتکاف چه حکمی دارد؟

ج. اشکال ندارد اگر چه احوط و اولی ترک است. البته اصلاح صورت اگر تراشیدن ریش باشد حرام است.

س. عطر زدن، شانه زدن و در آینه نظر کردن معتکف، چه حکمی دارد؟       ج. استشمام بوی خوش مانند عطر و ریاحین برای معتکف حرام است ولی شانه‌زدن و نگاه درآیینه حرام نیست اگرچه اولی ترک است.

 س. آیا در حال اعتکاف بوییدن عطریات و گیاهان خوشبو « برای لذّت بردن» حرام است یا اگر لذّت هم نبرد، ‌جایز نیست؟       ج. نسبت به عطریات، اعتبار تلذّذ در حرمت ، محلّ تأمل است،‌ ولی در مورد گل‌ها بعید نیست حرمت مخصوص به مورد التذاذ باشد. بلی، برای کسی که فاقد حس شامه است اشکال ندارد.

س. حکم موارد زیر برای زن و شوهر در حال اعتکاف چگونه است؟   الف: لمس     ب: بوسه    ج: نگاه از روی شهوت      د: صحبت تلفنی از روی شهوت

ج (الف وب). ‌لمس و بوسه با شهوت بنابر احتیاط، برای معتکف و معتکفه حرام بلکه موجب بطلان اعتکاف است.     (ج و د). نگاه با شهوت به همسر اشکال ندارد هر چند احتیاط در ترک آن است و همین‌طور صحبت تلفنی از روی شهوت با کسی که اینگونه صحبت با او در غیر حال اعتکاف جایز است، اشکال ندارد.

س. آیا در صورت نیاز و ضرورت می‌تواند خرید و فروش نماید؟ آیا در این امور می‌تواند به شخص دیگری وکالت دهد تا از طرف او خرید و فروش کند یا به غیرخرید و فروش مثلاً با قرض یا بخشش نقل و انتقال کنند؟         ج. در صورتی که خرید و فروش برای اکل و شرب در خود اعتکاف، ‌مورد نیاز باشد و توکیل، متعذّر باشد و بدون بیع، رفع حاجت نشود اشکال ندارد.

س. مجادله در چه اموری حرام است؟          ج. مجادله بر امر دنیوی یا دینی هنگامی که هدف غلبه بر طرف مقابل یا اظهار فضیلت باشد، حرام می‌باشد. و امّا اگر مجادله به قصد اظهار حق باشد یا مجادله برای این باشد که طرف مقابل ازخطای خویش برگردد، اشکالی ندارد بلکه این نوع ازمجادله ازبهترین طاعات محسوب می‌شود.

 س. اگر معتکف عادت به این داشته باشد که در حال استمتاع یا راه‌دادن بعضی فکرها به خود از او منی خارج می‌شود اگر با این کارها منی از او خارج شود چه حکمی دارد؟ و اگر عادت نداشته باشد و منی بیرون بیاید چطور؟ و اگر عادت داشته باشد ولی منی بیرون نیاید، چه حکمی پیدا می‌کند؟      ج. اگر تعمّدی در بین نباشد و بی اختیار باشد، اشکال ندارد.

- کفّارات محرّمات اعتکاف

س. اگر معتکف، اعتکاف واجب یا مستحب را با جماع باطل کند، آیا ‌کفّاره بر او واجب است؟ آیا ارتکاب این عمل در شب یا روز فرقی در حکم ایجاد می‌کند؟ آیا ارتکاب این عمل در دو روز اوّل یا روز سوّم فرقی در حکم ایجاد می‌کند؟       ج. در اعتکاف واجب هر چند جماع، ‌در شب باشد کفّاره واجب می‌شود و در اعتکاف مستحبّ اگر بعد از تکمیل دو روز باشد، بنابر احتیاط کفّاره دارد و قبل از آن وجوب کفّاره معلوم نیست.

س. اگر روزه قضا را در هنگام اعتکاف واجب بگیرد و سپس روزه خود را در بعد ازظهر باطل کند، ‌چند کفّاره بر او واجب است؟ ‌اگر اعتکاف مستحبّ باشد، حکم چگونه است؟

ج. در اعتکاف واجب، دو کفّاره دارد و در اعتکاف مستحبّ، چون قضاء روزه را بعد از ظهر باطل کرده، یک کفّاره واجب است و جهت ابطال اعتکاف هم اگر در روز سوّم باطل کرده، احوط لزوم کفّاره است.

 - اعمال امّ داوود

س. طبق مندرجات مفاتیح الجنان اعمال ام داوود بعد از اذان ظهر شروع می‌شود لیکن در مراسم اعتکاف در بعضی مساجد به جهت داشتن برنامه سخنرانی و نوحه‌خوانی اعمال را دو ساعت قبل از اذان ظهر شروع می‌ کنند، به این عنوان که کلّ اعمال مستحب است و فرقی نمی‌کند که قبل از اذان یا بعد آن باشد. آیا این کار صحیح است؟

ج. اگر رجاءاً به عنوان ثواب انجام شده باشد، مانع ندارد.

 

برگرفته از پایگاه اطلاع رسانی دفتر آیت الله صافی گلپایگانی

 

*****

حضرت آیت الله ناصر مکارم شیرازی

استفتائات اعتکاف- مسائل متفرقه اعتکاف

 

اهمیت اعتکاف

 

سؤال: اهمیّت اعتکاف را براى همه مخصوصاً نسل جوان، بیان فرمایید:

پاسخ: در دنیاى پر غوغاى مادّى، که جاذبه ها به سوى مادّیّت است، بر قلب و روح انسان زنگار مى نشیند. زنگارى از غفلت و دورى از خدا، که اگر با نیایش و عبادت برطرف نگردد، ممکن است روحانیّت و معنویّت را از وجود انسان برچیند. و این که در روایات اسلامى نماز تشبیه به نهر آب پاکیزه اى شده که انسان در هر شبانه روز پنج بار خود را در آن شستشو مى دهد، اشاره به همین نکته است. در میان عبادات «اعتکاف» ویژگى خاصّى دارد، و از جهاتى شبیه به مراسم حج و احرام است، که انسان را به جهانى مملوّ از روحانیّت و معنویّت سوق مى دهد. در محیط یک مسجد جامع سه روز ماندن، روزه گرفتن، و به عبادت پرداختن، و در خودسازى کوشیدن، و به غیرخدا نیندیشیدن، تحوّل عظیمى در روح انسان پدید مى آورد، که صفا و نورانیّت آن  بى نظیراست. بحمداللّه در سال هاى اخیر اعتکاف از سوى قشر جوان، و مخصوصاً دانشجویان عزیز، مورد استقبال واقع شده ، و لذّت و آثار این عبادت روحانى را دریافته اند، و ما این استقبال عظیم را به آنها تبریک مى گوییم. امیدواریم جوانان عزیز ما، مخصوصاً دانشجویان در این امر، که وسیله موثّرى براى قرب پروردگار است، نیز نسبت به دیگران پیشگام باشند، و از نتایج معنوى آن کاملا بهره مند شوند.

 

شرکت معتکف در راهپیمایی

سؤال:آیا شرکت در مراسم و راهپیمایى هاى مهم مانند روز قدس، 22 بهمن، و مانند آن، جزء مصادیق ضرورت عرفى، یا شرعى محسوب مى شود؟

پاسخ: احتیاط آن است که معتکف در این امور شرکت نکند.

خروج از مسجد برای تهیه غذا در اعتکاف

سؤال:کسانى که مشکل خاصّى از نظر تغذیه دارند، آیا مى توانند جهت آوردن غذا از محلّ اعتکاف خارج شوند، و مجدّداً باز گردند؟

پاسخ:در صورت ضرورت مانعى ندارد.

راه رفتن در سایه برای معتکفی که از مسجد خارج شده

سؤال:هرگاه معتکف براى کار ضرورى از مسجد خارج شود، حکم ایستادن و راه رفتن در سایه چیست؟

پاسخ: اشکالى ندارد.

جاری کردن صیغه عقد در حال اعتکاف

سؤال: آیا در حال اعتکاف مى توان صیغه عقد خواند؟

پاسخ:اشکالى ندارد.

گرفتن طلب در حال اعتکاف

سؤال: معتکف از کسى طلبکار است، آیا مى تواند طلب خویش را بازستاند؟

پاسخ:مانعى ندارد.

دیدار معتکف با اعضای خانواده

سؤال: ملاقات و گفتگوى اعتکاف کننده با اعضاى خانواده اش (همسر، خواهر، مادر) در طول اعتکاف چه حکمى دارد؟

پاسخ:اشکالى ندارد.

سرودن شعر در اعتکاف

سؤال: گفتن شعر در اعتکاف نهى شده است; اگر در اعتکاف اشعارى در مدح اهل البیت(علیهم السلام) بیان شود، آیا خللى در اعتکاف ایجاد مى کند؟

پاسخ: خللى وارد نمى کند.

شرط رجوع در نیت اعتکاف

سؤال: اگر کسى در نیّت خود شرط رجوع کند، آیا بدون بروز مانع مى تواند اعتکاف را در روز سوّم بهم بزند؟

پاسخ:اشکال دارد.

اعتکاف مسافرین

سؤال: امسال توفیق نصیب بنده شده که در جوار آستانه رضوی معتکف شوم، اما از آنجا که بنده ساکن تهران هستم در ایام اعتکاف مسافر می باشم. می خواستم راهنمایی ام کنید که آیا می توانم با نیت نذر در مراسم معنوی اعتکاف شرکت کنم یا خیر؟

پاسخ:بدون قصد اقامت ده روز نمی توان در سفر معتکف شد.

بجا نیاوردن روزه ی روز سوم اعتکاف در ماه رمضان

سؤال:اگر در ماه مبارک رمضان، اعتکاف کنیم و روزه روز سوم اعتکاف را نگیریم یعنی یک روزه ماه مبارک را نگرفتیم و یک روزه روز سوم اعتکاف آیا دوکفاره جمع بر ما واجب می شود یا یک کفاره؟

پاسخ:یک کفاره بیشتر ندارد مگر اینکه با جماع روزه را باطل کند که دو کفاره دارد.

 

حضرت آیت الله حسین مظاهری اصفهانی

اهمیّت اعتکاف

سؤال 1: با توجّه‌ به‌ نزدیکی‌ ماه‌ رجب‌ و «ایّام‌ البیض»،‌ و از آنجا که‌ اکثر قریب‌ به‌ اتّفاق‌ معتکفین‌ را قشر جوان‌ تشکیل‌ می‌دهند، مستدعی‌ است‌ معتکفین‌ را از رهنمودها و ارشادات‌ خود بهره‌مند سازید تا ره‌‌توشه‌ای‌ برای‌ حیات‌ معنوی‌ آنان‌ باشد.

ج 1 : چون‌ اعتکاف‌ عملی‌ است‌ که‌ توفیق‌ آن‌ را به‌ همه‌ نمی‌دهند، افرادی‌ که‌ موفّق‌ به آن‌ شده‌اند باید از این‌ فرصت‌ عالی‌ استفاده فراوان‌ ببرند؛ اوّلاً باید بدانند در این‌ چند روزه‌ می‌شود راه‌ صد ساله‌ را پیمود و به‌ درجات‌ بالائی‌ رسید. و ثانیاً چون‌ دعا مستجاب‌ است‌، به‌‌ فکر فرج‌ و ظهور حضرت ولی‌‌عصر«ارواحنافداه» باشند و اگر صلاح‌ نیست‌، حفظ‌ نظام‌ مقدّس‌ و‌ رفع‌ مفاسدی‌ که‌ پیش آمده‌ است را از خداوند بخواهند. و ثالثاً در این‌ چند روزه‌، یک‌ تعهّد جدّی‌ با خداوند متعال‌ داشته‌ باشند و توفیق‌ آن‌ را از او بخواهند و آن‌ تقیّد به‌ نماز اوّل‌ وقت‌ و تقیّد به‌ خدمت‌ به‌ شیعیان‌ اهل‌ بیت«سلام الله علیهم»است. و به همۀ معتکفین‌ مخصوصاً به‌ جوان‌های‌ عزیز، تذکّر می‌دهم‌ که‌ این‌ دو عبادت‌ از هر اعتکافی‌، از هر حج‌ّ و عمره و زیارتی‌ بالاتر و محبوب‌تر است‌. از همۀ شما عزیزان‌ التماس‌ دعا دارم‌.

 اعتکاف در دیگر ادیان

سؤال 2: آیا اعتکاف در ادیان دیگر هم بوده است یا صرفاً اختصاص به دین اسلام دارد؟ و در دین اسلام آیا از ابتدا بوده است یا اخیراً مطرح گردیده است؟

ج 2 : در ادیان دیگر بوده است و در دین اسلام به آن اهمیّت داده شد و پیامبر گرامی«صلی الله علیه و آله و سلم» و ائمّۀ طاهرین«سلام الله علیهم» زیاد معتکف‌ می‌شدند و الحمدلله این سنّت حسنه فعلاً شهرتی پیدا کرده است.

زمان اعتکاف

سؤال 3: آیا عمل اعتکاف باید در زمان خاصّی صورت پذیرد؟

ج 3 :  زمان خاصی ندارد.

 سؤال 4: بهترین زمان‌ها جهت اعتکاف چه موقعی است؟

ج 4 :  روزهای مقدّس نظیر «ایّام البیض» که الآن شهرت دارد، ایّام ماه مبارک رمضان که پیامبر گرامی«صلی الله علیه و آله و سلم» در دهۀ آخر معتکف می‌شدند، افضل است.

 سؤال 5: اعتکاف در ماه رجب افضل است یا ماه رمضان؟

ج 5 :  فرقی ندارد.

 سؤال 6: معتکفی قبل از اذان صبح در مسجد بوده است. و برای تجدید وضو از مسجد خارج می‌شود. وقتی برای وضو بیرون از مسجد قرار دارد اذان صبح می‌شود. آیا اعتکاف او صحیح است؟

ج 6 :  صحیح است.

 سؤال 7: شخصی به نیّت اعتکاف از منزل خارج شده، ولی قبل از ورود به مسجد اذان صبح گفته می‌شود، آیا اعتکاف او صحیح است و می‌تواند معتکف شود یا خیر؟

ج 7 : نمی‌تواند.

اعتکاف به نیابت

سؤال 8: آیا اعتکاف را می‌توان به نیابت از زنده یا میّت انجام داد؟ و اگر نیابت صحیح است، آیا هم‌زمان با خود می‌شود به نیابت از دیگری هم معتکف شد؟

ج 8 :  کلّیۀ صور اشکال ندارد.

شرایط اعتکاف

1. نیّت

سؤال 9: آیا اعتکاف نیّت خاصّی نیاز دارد؟

ج 9 : چون امر عبادی است، قصد قربت می‌خواهد.

سؤال 10: چنانچه در اعتکاف مستحبّی اشتباهاً قصد وجوب کند یا در اعتکاف واجب اشتباهاً نیّت استحباب کند، آیا اعتکاف صحیح است یا خیر؟

ج 10 :  صحیح است.

سؤال 11: در نیّت اعتکاف قصد وجوب یا استحباب لازم است؟

ج 11 :  لازم نیست.

 سؤال 12: زمان نیّت کردن برای اعتکاف چه موقعی است؟ آیا در شب قبل یا روز قبل هم می‌توان نیّت اعتکاف فردا را کرد؟

ج 12 :  اشکال ندارد.

سؤال 13: در نیّت اعتکاف، گذراندن از قلب و یا زبان لازم است و یا اینکه عمل به اعتکاف مثل حضور در مسجد جهت آن کافی است؟

ج 13 : با توجّه به عمل کفایت می‌کند.

 سؤال 14: آیا معتکف می‌تواند به هنگام نیّت اعتکاف، شرط کند که هر زمان خواست حتّی در روز سوّم، بدون عذر یا با عذر از اعتکاف خارج شود؟ در صورتی که چنین شرطی کرد، امّا از اعتکاف خارج نشد، اعتکاف او صحیح است یا خیر؟

ج 14 : چنین شرطی منعقد نمی‌شود و اگر معتکف شد، باید سه روز در مسجد بماند.

2. روزه

سؤال 15: کسی که روزۀ واجب بر عهده دارد آیا می‌تواند معتکف شود و روزه‌های اعتکاف را بگیرد؟

ج 15 :  می‌تواند چنانچه نیت روزه قضا هم می‌تواند بکند، چنانچه در ماه مبارک رمضان هم می‌تواند معتکف شود، چنانچه روزه استیجاری هم می‌تواند بگیرد.

سؤال 16: آیا در روزه‌های اعتکاف حتماً لازم است هر روز نیّت روزۀ آن روز را بکند یا همین که برای اعتکاف آمده و هر روز را روزه می‌گیرد، کافی است؟

ج 16 : کافی است.

سؤال 17: آیا بین روزۀ دو روز اوّل و روز سوّم اعتکاف فرقی در نیّت، عمل و ... هست یا خیر؟

ج 17 :  فرقی نیست.

سؤال 18: اگر به علّتی روزۀ کسی باطل شود، آیا اعتکاف او هم باطل می‌شود؟

ج 18 :  باطل می‌شود.

سؤال 19: حکم زنی که در روز سوّم اعتکاف حائض شده چیست؟ آیا فرقی بین روزهای اوّل و دوّم و سوّم وجود دارد؟

ج 19 :  اعتکاف او باطل می‌شود و فرقی بین روزهای اعتکاف نیست.

 سؤال 20: آیا زن‌ها می‌توانند با خوردن قرص، عادت خود را تأخیر بیندازند و در اعتکاف شرکت کنند؟

ج 20 :  اشکال ندارد.

 سؤال 21: اگر مستحاضه معتکف باشد، لازم است به دستورات استحاضه عمل کند؟

باید اعمال مستحاضه را عمل کند.

 سؤال 22: حکم زنی که در روز اعتکاف مستحاضه شده، چیست؟ آیا فرقی بین روزهای اوّل و دوّم و سوّم وجود دارد؟

زن مستحاضه می‌تواند معتکف شود، چه قبل از اعتکاف مستحاضه بوده باشد و یا در حین اعتکاف مستحاضه‌ شود، و باید اعمال مستحاضه را به‌جا آورد.

سؤال 23: کسی که روزۀ قضا بر عهده دارد، می‌تواند معتکف شود و روزۀ اعتکاف را بگیرد؟ آیا فرقی می‌کند که در وطن باشد یا در سفر؟

می‌تواند مطلقاً چه در سفر و چه در حضر معتکف شود. ولی باید در سفر قصد ده روز کند تا بتواند روزۀ قضا بگیرد.

 سؤال 24: در ایّام اعتکاف آیا می‌توان هم روزۀ قضا را گرفت و هم معتکف بود؟ روزۀ استیجاری و کفّاره چطور؟

اشکال ندارد.

سؤال 25: اگر کسی نذر یا عهد کرده باشد یا قسم خورده باشد که روز معینی را روزه بگیرد، می‌تواند در آن روز معتکف شود و روزۀ واجب خود را بگیرد یا باید روزۀ او مخصوص اعتکاف باشد؟

می‌تواند.

 سؤال 26: کسی به علّتی مثل مرض نمی‌تواند روزه بگیرد، آیا می‌تواند در مسجد بدون اینکه روزه باشد، معتکف شود؟

سؤال 27: کسی که روزه برایش ضرر دارد، می‌تواند معتکف شود؟ اگر معتکف شد، ثوابی می‌برد؟

  شرط اعتکاف روزه است، ولی ماندن در مسجد ثواب دارد.

سؤال 28: اگر شخصی زمانی نیّت اعتکاف کند که روز عید فطر یا قربان در بین آن سه روز باشد، صحیح است یا خیر؟

صحیح نیست.

 سؤال 29: آیا می‌توان در اعتکاف روزۀ سکوت گرفت؟

روزۀ سکوت در اسلام نداریم، ولی انسان باید همیشه مخصوصاً در اعتکاف، مواظب زبانش باشد.

3. کمتر از سه روز نبودن

سؤال 30: آیا اعتکاف بیش از سه روز هم صحیح است یا حتماً باید سه روز باشد؟

کمتر از سه روز نباید باشد، ولی هرچه بیشتر شود بهتر است. ولی روزۀ روز سوّم واجب است.

سؤال 31: اگر کسی پس از اتمام سه روز اعتکاف، به نیّت اعتکاف یک روز یا نصف روز اضافه‌تر در مسجد بماند، اشکالی دارد؟

اشکال ندارد.

 سؤال 32: کسى که دو روز یا پنج روز در اعتکاف بوده است، آیا اعتکاف روز سوّم یا ششم هم بر او واجب است؟

  فقط روز سوّم واجب است.

سؤال 33: کسی که می‌خواهد سه روز اعتکاف کند، آیا می‌تواند مثلاً از ساعت 7 صبح پس از طلوع خورشید شروع کند و تا 7 صبح سه روز بعد معتکف باشد؟

باید قبل اذان صبح روز اوّل تا مغرب بعد از روز سوّم در مسجد باشد.

سؤال 34: اگر معتکف نیّت چهار روز اعتکاف کند، آیا لازم است آن را به شش روز برساند تا چهار روز صدق کند یا همان یک روز اضافه‌تر کافی است؟

بعد از سه روز می‌تواند هر چه می‌خواهد بر آن بیفزاید.

سؤال 35: کسی که قصد دارد در ماه رجب معتکف شود، ولی عمداً یا اضطراراً یک ساعت بعد از اذان صبح به مسجد مورد نظر برای اعتکاف می‌رسد، آیا اعتکاف او صحیح است؟

نمی‌تواند معتکف شود.

سؤال 36: آیا بیشتر از سه روز می‌توان اعتکاف کرد، به طوری که آن زیاده بخشی از یک روز یا قسمتی از یک شب باشد؟

بیش از سه روز اعتکاف جایز است و کمتر از سه روز نباید باشد.

 سؤال 37: آیا اعتکاف تلفیقی به این صورت که مثلاً طی ده روز، مجموعاً سه روز را معتکف شود که این سه روز به صورت متوالی نباشد، صحیح است؟

صحیح نیست.

 سؤال 38: کودک نابالغی معتکف شده است و در روز سوّم نتوانسته روزه بگیرد، آیا قضای این روز و یا کلِّ اعتکاف بر ذمّۀ او قرار می‌گیرد؟

چیزی بر ذمّۀ او نیست و فرقی میان بالغ و نابالغ نیست.

 سؤال 39: در صورتی که ضرورتی پیش آید و معتکف در روز سوّم اعتکاف خود را به هم زند، قضای روزۀ روز سوّم واجب است یا خیر؟

واجب نیست، حتی اگر عمداً و بدون عذر روز سوّم را معتکف نشد، حرام به جا آورده، ولی چیزی بر او نیست.

4. در مسجد بودن

سؤال 40: به فتوای حضرت‌عالی اعتکاف در چه مساجدی صحیح است؟

در هر مسجدی صحیح است.

 سؤال 41: مسجد جامع بودن جایی که انسان می‌خواهد در آن معتکف شود، از چه راه‌هایی ثابت می‌شود؟

شرط اعتکاف در مسجد جامع شرط مستحب است، نه واجب. و در هر مسجدی می‌توان معتکف شد. و مراد از مسجد جامع، مسجدی است که پر جمعیّت باشد؛ لذا ممکن است در شهری چندین مسجدجامع باشد.

 سؤال 42: حکم اعتکاف در مساجد ذیل را بیان فرمایید:

الف) مسجد جامع قدیمی که در این زمان متروک شده، ولی هنوز تحت عنوان مسجد جامع است.

ب) مساجد جامع قدیمی که الان به عنوان مسجد جامع شناخته نمی‌شوند و محدود و متروکند.

ج) مسجد مقدّس جمکران.

د) مساجد دانشگاه‌ها.

و) مساجد جدید که عنوان جامع بودن ندارند، ولی برای تجمّعات عمومی (به جهت بزرگی و موقعیّت) مرکزیّت پیدا کرده‌اند.

ز) مسجد محل.

ح) مسجدی که انسان به صورت تنها در آن معتکف شود.

ط) مسجدی که در نزدیکی آن، در مسجد دیگری اعتکاف شده است؟

در کلّیۀ این مساجد اعتکاف جایز است.

 سؤال 43: آیا اعتکاف خانوادگی در یک مسجد کوچک صحیح است؟

صحیح است.

سؤال 44: اعتکاف در مکان‌هایی که شک داریم جزء مسجد است یا خیر، همچون پشت بام، راهروها، پلّه‌ها و ... چه حکمی دارد؟

صحیح است، حتّی اگر بداند مسجد نیست و از ملحقّات مسجد است نیز صحیح است.

 سؤال 45: آیا‌ محوطۀ اطراف مسجد که به عنوان حیاط استفاده مى‌شود، براى اعتکاف حکم مسجد رادارد یا خیر؟

حکم مسجد را دارد و همچنین بام مسجد و اتاق‌های مسجد.

سؤال 46: آیا اعتکاف باید در مسجد جمعیّت‌دار باشد یا در هر مسجدی، هرچند خلوت باشد یا اصلاً متروکه باشد و در آن اقامۀ نماز نشود هم صحیح است؟

صحیح است، ولی در مسجد جمعیّت‌دار بهتر است.

سؤال 47: آیا در اعتکاف، وحدت مسجد شرط است؟ اگر دو مسجد به هم متّصل باشند، اعتکاف در یکی از آنها چه حکمی دارد؟

اشکال ندارد.

سؤال 48: اعتکاف سه روز در دو مسجد جداگانه آیا صحیح است؟ مثلاً شخصی یک روز را در مسجدی معتکف شود و بعد به‌علّتی (اعم از ضروری و یا غیر ضروری) به مسجد دیگری رود و دو روز دیگر را در آنجا معتکف شود؟

جایز است.

سؤال 49: آیا اعتکاف در دو مسجد به هم چسبیده، به صورتی که معتکف ساعاتی را در این مسجد و ساعاتی را در مسجد دیگر باشد، اشکال دارد؟

اشکال ندارد.

سؤال 50: حکم اعتکاف در نمازخانه‌های دانشکده‌ها یا ادارات که عنوان مسجد را ندارد، ولی هر روز در آنها اقامۀ نماز می‌شود، چیست؟

باید در مسجد باشد و در غیر مسجد جایز نیست.

5. عدم خروج از مسجد

سؤال 51: موارد کلّی جواز خروج از مسجد در اعتکاف را بیان فرمایید؟

اگر برای او کاری پیدا شود، دو سه ساعت رفتن بیرون اشکال ندارد، بلکه از اوّل هم اگر قصد دارد چنین کند؛ مثلاً درس برود، تجدید وضو در خارج مسجد، بلکه در خانه انجام دهد، افطار در خانه رود، سحری در خانه باشد، اشکال ندارد، گرچه نرود بهتر است.

سؤال 52: اگر کسی از روی فراموشی محلِّ اعتکاف را ترک کند، اعتکافش چه حکمی دارد؟

اگر بیش از دو سه ساعت باشد، اعتکاف او باطل می‌شود و عمداً باشد یا سهواً یا عالماً اختیاراً باشد یا جبراً.

 سؤال 53: اگر کسى به جهت ضرورت از مسجد خارج شود و خروج او به علّتى طولانى شود، آیا به اعتکاف او ضرر مى‏رساند؟

اگر بیش از دو سه ساعت باشد، اعتکاف او باطل می‌شود، ولی اگر روز سوّم است، باید برگردد و در مسجد تا موقع افطار بماند.

 سؤال 54: اگر معتکف عمداً و بدون هیچ عذری از مسجد خارج شود، اعتکاف او در صور ذیل چه حکمی دارد:

الف) پس از چند ساعت پشیمان شود و برگردد.

ب) بعد از گذشت نصف روز یا یک روز برگردد.

اگر به نیّت ابطال بیرون رود، اعتکاف او باطل شده و قابل برگشت نیست، حتّی اگر مدّت کمی خارج شده باشد. ولی اگر برای کاری خارج شود و قصد او بازگشت باشد، در صورتی که بیش از دو سه ساعت بیرون نماند، اعتکاف او باطل نمی‌شود.

 سؤال 55: معتکفی‌ که امام جماعت‌ مسجدی است، آیا می‌تواند برای اقامۀ جماعت در آن مسجد در سه وقت شرعی از مسجد خارج شود و پس از اقامۀ جماعت برگردد؟ برای رسیدن به نماز جماعت‌ (مأموم شدن) چطور؟

اشکال ندارد، ولی نرود بهتر است.

سؤال 56: آیا خروج از مسجد برای ملاقات بستگانی که به دیدار انسان آمده‌اند، به صحّت اعتکاف ضربه وارد می‌کند؟

اشکال ندارد، ولی نرود بهتر است.

سؤال 57: اگر معتکف در مسجد محتلم شود، تکلیف او چیست؟

فوراً از مسجد بیرون رود و غسل کند و برگردد.

سؤال 58: آیا معتکف می‌تواند به علّت گرمی هوا و یا کمک به مسئولین اعتکاف در راهروها و پله‌های مسجد بماند؟

می‌تواند.

 سؤال 59: کسی که در مساجد در جوار ائمه«سلام الله علیهم» مثل مشهد یا در جوار حرم حضرت معصومه«سلام الله علیها» در قم معتکف می‌شود، اگر برای زیارت کوتاهی خارج شود و به حرم رود و پس از چندی برگردد، آیا به صحّت اعتکاف او ضرری وارد می‌شود؟

اشکال ندارد، بلکه دو سه ساعت هم در حرم بماند، اشکال ندارد.

 سؤال 60: آیا معتکف می‌تواند به مکان‌هایی مثل بام مسجد، یا زیر زمین یا حیاط مسجد که مسجد بودن آن مکان‌ها محرز نیست، برود و برای مدتی مثلاً نصف روز در آنجا بماند؟

اگر مربوط به مسجد باشد، اعتکاف در آنجا جایز است.

سؤال 61: کسانی که کارهای جانبی اعتکاف را پی‌گیری می‌کنند؛ مثل تهیۀ غذا، پی‌گیری امور و ... نیز می‌توانند هم‌زمان معتکف باشند و مرتب برای کارها از مسجد خارج شوند؟

دو سه مرتبه بیرون رود که دو سه ساعت بیرون باشد،‌ می‌تواند معتکف شود.

سؤال 62: آیا شرکت در راهپیمائی‌های روز قدس و یا 22 بهمن جزء ضرورت‌ها به حساب می‌آید که معتکف بتواند برای آن از مسجد خارج شود یا خیر؟

جزء ضرورت‌ها نیست، ولی می‌تواند ساعتی را شرکت کند.

 سؤال 63: رفتن به تشییع جنازه، شرکت در نماز جمعه و جماعت، غسل جمعه و دیگر اموری که بسیار به آن تأکید شده است، ولی مستحب هستند، اگر نیاز به خروج از مسجد داشته باشد، آیا انجام آن برای معتکف اشکال دارد؟ و در روز اوّل و دوّم و سوّم فرقی بین آنهاست؟

اشکال ندارد.

سؤال 64: آیا معتکف می‌تواند برای خوردن و آشامیدن از مسجد خارج شود؟

اگر به روزۀ او ضرر نزند، اشکال ندارد.

سؤال 65: آیا معتکف می‌تواند برای خرید جنسی برای خانه از مسجد خارج شود، آن جنس را تهیه کند و به منزل ببرد و برگردد؟

می‌تواند.

سؤال 66: آیا کارمندان و معلّمین مى‌توانند معتکف شوند و سر کلاس و محلِّ کار رفته و سپس به مسجدبرگردند؟

اگر دو سه ساعت باشد، اشکال ندارد.

سؤال 67: دانشجویانی که در ایّام امتحانات معتکف می‌شوند، آیا می‌توانند برای امتحانات خود خارج شوند و پس از امتحان به مسجد برگردند؟

اگر دو سه ساعت باشد، اشکال ندارد.

سؤال 68: آیا اگر معتکف‌ در روز سوّم اعتکاف، جهت انجام غسل مستحب، از مسجد خارج شود، اعتکاف او باطل است؟

اشکال ندارد.

 سؤال 69: در نزدیکی یک مسجد یک سالن غذاخوری وجود دارد که قرار است غذای معتکفین را تهیه نماید. آیا معتکفین می‌توانند برای حفظ بهداشت و تمیزی مسجد، برای خوردن سحری و افطاری به همان سالن غذاخوری بروند و برگردند؟

اشکال ندارد، بلکه خوب است و این وضعی که الآن هست از نظر خوردن، خواب، استراحت، با تنزّه اعتکاف بلکه مسجد مناسب نیست.

سؤال 70: کسی که نمی‌تواند ادرار خود را کنترل کند و بعضی از مواقع قطراتی از او خارج می‌شود و باید آب بکشد. با توجّه به اینکه تعداد دفعات خروج او از مسجد بیش از معمول است، آیا می‌تواند معتکف شود؟

اعتکاف او اشکال ندارد.

سؤال 71: کسی که برای کار ضروری مثل وضو و یا غسل از محلِّ اعتکاف خارج شود، آیا رعایت نزدیک‌ترین راه لازم است؟

لازم نیست.

سؤال 72: مسجدی برای اعتکاف مناسب است ولی حمّام ندارد. آیا می‌شود در این مسجد اعتکاف برگزار کرد؟ در صورت جواز آیا معتکفین می‌توانند برای استحمام به محلِّ دیگری بروند و برگردند؟ آیا در این خصوص تفاوتی بین حمّام واجب و مستحب وجود دارد؟

می‌توانند بیرون روند، تفاوتی ندارد.

سؤال 73: آیا معتکف می‌تواند برای اینکه کمتر معطّل شود به حمّام و یا دستشویی دورتری برود تا کمتر معطّل شود؟

جایز است.

سؤال 74: معتکفی برای غسل واجب از مسجد خارج شده است. ولی به علت دوری راه حمام و نیز شلوغی یکی دو ساعت بیرون مسجد معطل می‌شود، آیا به اعتکاف او ضرری وارد می‌شود؟

ضرر نمی‌زند.

سؤال 75: اگر سرویس بهداشتی مسجدی‌کافی نباشد، آیا می‌شود خارج مسجد سرویس بهداشتی موقّتی تعبیه کرد؟ و در این صورت خروج معتکفین از مسجد به این جهت اشکال ندارد؟

اشکال ندارد.

6. اجازۀ شوهر یا پدر و مادر

سؤال 76: آیا زنان برای اعتکاف لازم است که حتماً از شوهر یا پدر خود (ولی) اجازه بگیرند؟

باید با اجازه باشد.

سؤال 77: آیا دلیل اجازۀ شوهر برای اعتکاف، انجام وظایف زن است یا اگر زنی وظایفش را انجام داده باشد و اعتکاف او از هیچ نظر لطمه‌ای به حقوق شوهر وارد نکند، باز هم اجازه لازم است؟

خروج از خانه باید با اذن شوهر باشد، مگر در امر واجبات که آن هم اذن شوهر بسیار به‌جا است.

سؤال 78: زن یا دختری که شوهر ندارد، برای اعتکاف نیاز به اذن کسی دارد؟

باید خانوادۀ او در جریان باشند.

سؤال 79: اگر مردی به همسرش اجازۀ اعتکاف بدهد، ولی در روز سوّم پشیمان شود، تکلیف زن چیست؟ اگر کفّاره واجب شود، بر عهدۀ کیست؟

باید اعتکاف را تمام کند.

سؤال 80: اجازۀ فرزند از پدر خود جهت اعتکاف لازم است یا خیر؟

اگر نهی‌کند، نباید معتکف شود. همچنین است مادر.

سؤال 81: جوانی بسیار علاقه به‌شرکت در اعتکاف دارد و احساس می‌کند این کار برای سازندگی روحی او مفید و لازم است، ولی پدر و مادر او به دلایلی راضی به این امر نمی‌شوند. در این صورت، چه وظیفه‌ای دارد؟ آیا تفاوتی بین دختر و پسر در این امر وجود دارد؟

با نهی پدر و مادر جایز نیست.

سؤال 82: آیا مرد برای معتکف‌شدن باید رضایت همسر و خانواده را جلب نماید؟

لازم نیست، ولی کسی که معتکف می‌شود، برای نزدیک شدن به رحمت خدا، باید این‌گونه چیزها را مراعات کند.

محرّمات اعتکاف

سؤال 83: آیا همۀ آنچه بر محرم حرام است بر معتکف نیز حرام است؟

اعتکاف ربطی به احرام ندارد.

سؤال 84: مواردی که بر معتکف حرام است و یا جایز نیست، در شب و روز فرقی می‌کند؟

فرق ندارد.

سؤال 85: استعمال عطر و ادکلن برای معتکف اشکالی دارد یا خیر؟

حرام است.

سؤال 86: حرمت استفاده از عطر در اعتکاف، مشروط به قصد لذّت بردن از آن است یا به طور کلّی استعمال عطریّات حرام است؟

استعمال عطر در اعتکاف جایز نیست.

سؤال 87: اگر معتکف برای نماز و به جهت استحبابی که دارد، نه برای لذّت بردن، خود را معطّر کند، اشکالی دارد؟

جایز نیست.

سؤال 88: آیا معتکف می‌تواند از صابون، شامپو یا خمیر دندان معطّر استفاده کند؟

اشکال ندارد.

سؤال 89: در برخی مساجد معمولاً عطر می‌زنند. اگر شخصی در این‌گونه مساجد معتکف شود و چاره‌ای از آن نداشته باشد، چه وظیفه‌ای دارد؟

اشکال ندارد.

سؤال 90: آیا لمس جنس مخالف ـ اعمِّ از همسر یا غیر ـ همراه با لذّت و ریبه، موجب بطلان اعتکاف می‌شود؟

حرام است، ولی موجب بطلان نمی‌شود.

سؤال 91: آیا نگاه همراه با شهوت در اعتکاف حرام است و موجب بطلان اعتکاف می‌شود؟

حرام است، ولی موجب بطلان اعتکاف نیست.

سؤال 92: آیا خواندن صیغۀ عقد در اعتکاف جایز است؟

جایز است.

سؤال 93: معتکفی برای اثبات حق و حقیقت، مجبور به جرّ و بحث شده است. آیا این عمل به صحّت اعتکاف او لطمه‌ای وارد می¬کند؟

اعتکاف او صحیح است، ولی باید متوجه باشید که اینگونه قیل و قال‌ها غالباً از هوی و هوس سرچشمه می‌گیرد.

سؤال 94: معتکفی در جمعی برای دفاع از حق باید بحث کند. آیا این کار اولویت دارد و یا اختیار کردن سکوت برای صحیح بودن اعتکاف؟

موارد فرق می‌کند ولی سکوت غالباً سزاوار است.

سؤال 95: آیا مباحثۀ علمی که موجب جرّ و بحث در اعتکاف شود، به صحّت آن ضربه می‌زند؟

حرام است، ولی موجب بطلان نیست.

سؤال 96: جرّ و بحث با مسئولین اعتکاف به خاطر برخی موارد و مشکلات، آیا ضرری برای اعتکاف دارد؟

ضرر نمی‌زند، ولی حرام است.

سؤال 97: خرید و فروش و معاملات در حال اعتکاف صحیح است یا خیر و آیا موجب بطلان اعتکاف می‌شود؟

جایز نیست، ولی اعتکاف را باطل نمی‌کند، همچنان‌که معامله را هم باطل نمی‌کند.

 سؤال 98: آیا در هنگام اعتکاف می‌توان برای خرید و فروش نایب گرفت؟

اشکال ندارد.

سؤال 99: اگر معتکف در معامله‌ای پول نپردازد، بلکه جنس را نسیه بخرد یا نسیه بفروشد یا برای معامله نایب بگیرد، یا پول را به دست خود فروشنده ندهد، یا مستقیماً پول از دست خریدار نگیرد، اعتکاف چه حکمی دارد؟ آیا این اعمال نیز جزء محرّمات اعتکاف است؟

در اعتکاف نباید کاسبی باشد، ولی خریدن چیزی برای منزل یا برای خوردن خود اشکال ندارد.

سؤال 100: انجام سایر معاملات (غیر از بیع) برای معتکف چه حکمی دارد؟

اگر صدق کسب کند، نمی‌تواند.

مبطلات اعتکاف

سؤال 101: کدام یک از محرّمات اعتکاف مبطل اعتکاف نیز هست؟

جماع در اعتکاف یا خودارضائی که منی بیرون بیاید، موجب بطلان است.

 سؤال 102: اگر اعتکاف به وسیلۀ یکی از مبطلات و مفسدات باطل شود، در صور زیر معتکف از حیث قضا وکفّاره چه وظیفه‌ای دارد؟

الف: در صورتی که اعتکاف به واسطۀ نذر، قسم و... واجب بوده و زمان آن نیز معیّن باشد؛ مثلاً سه روز ایّام البیض.

ب: در صورتی‌که اعتکاف، واجب بوده امّا زمان آن معیّن نباشد؛ مثل سه ‌روز از‌ ماه رمضان.

ج: در صورتی که اعتکاف، مستحب باشد.

د: در هر صورت آیا قضای اعتکاف، در صورت وجوب، واجب فوری است؟

الف: قضا ندارد، ولی کفّاره دارد.

ب: قضا و کفّاره دارد.

ج: نه قضا دارد نه کفّاره.

د: واجب فوری است.

سؤال 103: آیا شعر گفتن و شعر خواندن در اعتکاف نهی شده است؟

نهی نشده است.

سؤال 104: آیا نگاه در آینه برای معتکف اشکالی دارد؟

اشکال ندارد.

 سؤال 105: کسی که عمداً یا سهواً یا جهلاً اعتکاف خود را باطل کند، آیا باید آن اعتکاف را قضا یا اعاده نماید؟

قضا ندارد.

اعتکاف مسافر

سؤال 106: اگر کسى بخواهد در خارج از شهر خود اعتکاف کند؛ به‌ طور مثال در مکّۀ مکرّمه و از ساکنین مکّه نباشد و قصد ده روز هم نکند، آیا حتماً باید نذر روزه کرده باشد؟ یا به صورت دیگری می‌تواند معتکف شود؟

مسافر می‌تواند معتکف شود.

 سؤال 107: آیا اعتکاف در سفر (مثل کسی که به مشهد می‌رود) در حالی که نماز شکسته است، صحیح می‌باشد؟

مسافر می‌تواند روزۀ مستحبّ بگیرد و می‌تواند معتکف شود.

سؤال 108: قصد کرده‌ام «ایّام‌ البیض» را در مشهد معتکف شوم. با توجّه به اینکه روزۀ مسافر صحیح نیست، برای انجام اعتکاف چه کنم؟

اعتکاف در مسافرت و روزه گرفتن جایز است.

نذر اعتکاف

سؤال 109: آیا اعتکاف به واسطۀ نذر، عهد، قسم و امثال آن واجب می‌شود؟

اگر نذر کرد یا عهد کرد و یا قسم خورد، باید اعتکاف را به جا آورد.

سؤال 110: اگر کسی نذر کند که در ایّام معیّنی معتکف شود، ولی به هر علّتی نتواند در آن ایّام معتکف گردد، تکلیف او در برابر نذرش چیست؟

باید کفارۀ نذر بدهد، [*] مگر آنکه نتواند در آن ایّام معتکف شود.

[*]. . کفاره عمل نکردن به نذر و عهد و قسم، همان‌گونه که در رساله «توضیح‌ المسائل» آمده است، اطعام یا پوشانیدن ده فقیر و یا گرفتن سه روز روزه است که پی‌در‌پی بودن آن نیز لازم نیست.

 

سؤال 111: اگر کسی به علّتی نتواند اعتکافی که بر او به واسطۀ نذر واجب شده را انجام دهد، آیا باید قضا کند؟ تا چه مدّتی برای قضای اعتکاف وقت دارد؟

قضای آن واجب نیست.

سؤال 112: اگر کسی نذر کند ایّام معینی را معتکف شود و از آن تخلف کند، آیا علاوه بر کفّاره، قضای آن نیز واجب است یا صرفاً باید کفارۀ عمل نکردن به نذر را بدهد؟

صرفاً باید کفارۀ عمل نکردن به نذر را بدهد.

 سؤال 113: الف: اگر کسی نذر کند یک یا دو روز معتکف شود، آیا این نذر برای اعتکاف صحیح است؟

ب: در فرض سؤال، آیا واجب است که یک روز دیگر به آن اضافه کند یا اصلاً نذر منعقد نشده و هیچ تکلیفی بر عهدۀ نذر کننده نیست؟

الف: به عنوان اعتکاف صحیح نیست.

ب: نذر منعقد نمی‌شود.

سؤال 114: اگر شخصی نذر کند چهار روز معتکف شود، ولی پیوستگی آن چهار روز را شرط ننماید و روز چهارم از اعتکاف خارج شود، وظیفه‌اش چیست؟ آیا برای قضا، یک روز اعتکاف کافی است یا هر چهار روز را دوباره باید قضا کند؟

باید کفارۀ نذر را بدهد.

متفرّقه

سؤال 115: بهترین کارها و اعمال در اعتکاف چیست؟

توجّه به حق تبارک و تعالی و انصراف از غیر او.

 سؤال 116: آیا معتکف می‌تواند در مسجد غسل کند؟ مثلاً به خاطر گرمی هوا از حوض مسجد برای غسل استفاده کند؟

از حوض نمی‌تواند، ولی با آب دستی می‌تواند.

 سؤال 117: شخصی در مسجدی که جماعتی معتکف می‌‌شوند، جایی را برای خود مثلاً با پتو مشخص می‌کند. اوّلاً، آیا دیگری می‌تواند به عنوان اینکه اینجا مسجد است و مال همه، بدون اجازه آنجا را اشغال کند؟ ثانیاً اعتکاف او صحیح است یا خیر؟ ثالثاً آیا اجازۀ شخص اوّل لازم است؟

جا گرفتن برای اعتکاف به‌مقدار جای یک نفر که بتواند نماز بخواند یا بخوابد، جایز است و دیگران نباید آنجا را اشغال کنند.

 سؤال 118: اگر غیر معتکفی عطر زده باشد، جایز است برای اقامۀ نماز یا شرکت در عمل امِّ داود به جمع معتکفین برود؟ در این صورت آیا معتکفین وظیفه دارند برای عدم‌ استعمال بوی عطر، اقدامی انجام دهند؛ مثلاً او را اخراج کنند یا خود جا‌به‌‌جا شوند؟

جایز است و معتکفین وظیفه‌ای ندارند.

سؤال 119: اگر شخص معتکف، در اثناء اعتکاف واجب بمیرد، آیا قضای آن بر ولیّ او واجب است؟

واجب نیست.

 سؤال 120: آیا اعتکاف صغیر ممیّز صحیح است؟

اگر بتواند اعمال اعتکاف را به جا آورد، اشکال ندارد.

 سؤال 121: شخصی اعتکاف واجب خود را در مسجدی به‌جا آورده و پس از اعتکاف فهمیده است که به‌ دلایلی (مثل غصبی بودن زمین مسجد، نارضایتی صاحب زمین و...) اعتکاف در آن مسجد صحیح نبوده، اعتکاف او چه حکمی دارد؟

اشکال ندارد.

 سؤال 122: آیا درس خواندن در حال اعتکاف اشکالی دارد؟

اشکال ندارد، بلکه خوب است.

سؤال 123: کسی که درآمد او به صورت «روز مزد» است و هر روزی که سر کار نرود، حقوق نمی‌گیرد، آیا جایز است کار خود را رها کند و معتکف شود؟

اگر بتواند زن و بچّه را اداره کند، می‌تواند.

سؤال 124: اگر اعتکاف مرد موجب اذیّت همسر و فرزندان او شود، می‌تواند معتکف شود؟

اگر حق با همسر و فرزندان باشد، باید مراعات کند.

سؤال 125: معمولاً مسئولین اعتکاف نمی‌توانند معتکف شوند. آیا آنان در ثواب اعتکاف با معتکفین شریک هستند و یا باید حتماً خودشان معتکف شوند؟

ثواب معتکفین را دارند.

سؤال 126: شخصی در اعتکافی نذر نموده که اگر به حاجت خود رسید، تعداد 20 جلد قرآن برای این مجلس بدهد. سال بعد به حاجت خود می‌رسد. امّا در آن مسجد اعتکاف برگزار نمی‌شود و یا مؤسسۀ قبلی در جای دیگری مراسم اعتکاف دارد. حال ایشان برای ادای دین خود، قرآن‌ها را باید به مسجد سال قبل ببرد و یا به محل جدید که همان مؤسسه برنامه اعتکاف دارد؟

اگر نذر مجلس نموده است نه مسجد، باید به جلسۀ‌ دعا بدهد.

سؤال 127: شخصی برای اعتکاف به مسجد رفته است. قبل از اذان صبح روز اوّل خوابش برده و جنب شده است. به علّت اینکه حمام و آب گرم مهیّا نبوده غسل نکرده است و نمی‌دانسته باید تیمّم کند. عصر همان روز اوّل تیمّم نموده و پس از ساعتی غسل کرده است.

اوّلاً: آیا اعتکاف او صحیح است یا خیر؟

اعتکاف او صحیح است.

 ثانیا: حکم روزۀ او چگونه است؟

صحیح است.

 ثالثا: با توجه به اینکه به صورت جنب در مسجد بوده مرتکب حرامی شده است؟

چون سهواً یا جهلاً بوده حرامی به جا نیاورده است.

سؤال 128: کسی که به هر علّتی در اعتکاف امکان انجام غسل واجب ندارد. آیا می‌تواند با تیمّم سه روز را معتکف باشد؟

می‌تواند.

 سؤال 129: آیا معتکف می‌تواند در بیرون از مسجد زیر سایه راه برود؟

می‌تواند.

سؤال 130: اگر معتکفی در مسجد محل اعتکاف متوجّه شود که جایی از مسجد نجس شده است، آیا واجب عینی است که خودش آب بکشد یا همین که به مسئولین اعتکاف بگوید کافی است؟ یا اصلاً لازم نیست بگوید؟

به مسئولین گفته شود کفایت می‌ کند.

سؤال 131: اگر در اعتکاف جائی از مسجد نجس شود، آیا همه باید در صدد باشند تا آن قسمت تطهیر شود یا معتکفین می‌توانند به اعمال خود ادامه دهند تا مسئولین مسجد به تطهیر بپردازند؟

مسئولین وقتی قبول کردند که تطهیر کنند، کفایت می‌ کند.

 سؤال 132: تا چه موقعی معتکف مى‏تواند از اعتکاف منصرف شود؟

تا قبل از اذان صبح  روز سوّم.



لطفا جهت بهره برداری کامل از مجموعه فوق فایل پی دی اف شامل کلیه موضوعات مطرح شده و تصاویر ضمیمه را از اینجا دریافت فرمایید.

 

 

 

 

فايلها
ETEKAF94.pdf 2.15 MB